Информация о материале

                                         

                              Аҕа дойдуну көмүскээччилэр күннэрэ.

                                                   Сырдык аата умнуллуо суоҕа .

Хас биирдии дьоруой кэннигэр кинини иитэн-такайан таһаарбыт төрөппүттэрэ тураллар, патриотическай  тыыҥҥа иитиигэ кинилэр кылааттара кырата суох.


  

 

 

Саввин Эрхан Арианович -

  бэһис гаубичнай самоходнай артиллерийскай батарея хамандыыра, иккис гаубичнай самоходнай артиллерийскай дивизион 69647-с нүөмэрдээх байыаннай чаас, гвардия младшай сержана Эрхан Саввин –  “Якут” , байыаннай дьайыы кыттыылааҕа,    байыаннай  эпэрээссийэ кэмигэр ураты хорсун дьоруойдуу быһыытын иһин "Жуков" мэтээлининэн ,онтон өлбүтүн кэннэ "Хорсун быһыы орденынан"," Хорсунун иьин"2 ст.мэтээлинэн  наҕараадаламмыта.

 

 

Аҕата Ариан Николаевич «Саллаат аҕата» мэтээлинэн наҕараадаламмыта- элбэҕи кэпсиир.Бу  наҕараада дойду патриотическай күүстэрэ түмсэллэрин, Ийэ дойду сыаннастарын харыстааһын бэлиэтэ буолар .

 Бу мэтээлинэн анал байыаннай дьайыыга ураты хорсун быһыыны көрдөрбүт оҕолоох аҕа наҕараадаланар.

 

 

Ахтан санаан ааьабыт,киэн туттан кэпсиибит - эьэтинэн аймаҕын  «Аҕа дойду Улуу сэриитин»  толоонугар сырдык тыынын толук уурбут ,Уус-Алданна саахымакка бастакы чемпион саахыматчыт Егоров Михаил Алексеевичы.

Хос эһэлээх ,эбэтэ  Николай Алексеевич,Варвара Гаврильевна , эбэтэ Евдокия Николаевна -Саввиннар дьиэ -кэргэттэрэ дуобаты өрө туппут ыал буолаллар.

Эрхан  өй, билии, үөрэх өттүнэн күүстээх буолан “Уолан” уонна Саха-бельгийскэй гимназияларга тургутууну ааһан, иккиэннэригэр киирэр үөрүүнү билбитэ. Баатаҕайтан чугас- диэн Саха-бельгийскэйи талан ситиһиилээхтик үөрэнэн бүтэрбитэ.Ариан Николаевич  уолун Эрхааны  сахалыы тыынынан ииппитэ. Дуобат курдук болҕомтолоох, тулуурдаах, дириҥ толкуйдаах буоларга  үөрэтэр,сахалыы мындыр өйүнэн салаллан, бу олоххо хорсун, күүстээх санаалаах буоларга сыал туруоран улаатыннарбыта.

2026 сыл дойдубут үрдүнэн  «Норуоттар сомоҕолоһууларын  сылынан»  биллэриллибитэ. «Бары бииргэ» диэн 2 Байаҕантай  дьоно-сэргэтэ ыытыллар тэрээһиннэргэ активнайдык кытталлар. 

Дуобат – саха дьоно уруккуттан сөбүлүүр оонньуута.

 Бу күннэргэ Баатаҕайга «Анал байыаннай дьайыы»кыттыылааҕын,сырдык тыынын толук уурбут «Эрхан Арианович Саввин» сырдык аатыгар дуобат күрэхтэхтэһиитэ ыытылынна .

Тиит-Арыылар  былыр-былыргыттан дуобаты өрө тутан, кэнчээри ыччаты угуйан үөрэппит   дьоннордоох нэһилиэк буолабыт.

Ол курдук киэн туттан ааттыыбыт «Саха дьахталларыттан бастакы дуобатчыт»- Альбина Иннокентьевна Аргунова ,билигин биллэр дуобатчыппыт Юлия Никанорова элбэҕи кэпсиир.

 Урут даҕаны, билигин даҕаны төрөппүттэр оҕолорун дуобакка дьарыктаннаран, күрэхтэргэ кыайыыларын кэпсээн киэн тутта ааттыыбыт.

Ол курдук  Уус-Алдан улууһун  нэһилиэктэриттэн  Танда, Найахы, Мүрү, Сыырдаах, Лөгөй, Тиит- Арыы, Тулуна, Баатаҕай-1,  Баатаҕай-2 ,барыта 9  хамаанда  тэриллэн дуобакка күрэхтэһии ыытылынна.

2 Байаҕантай нэһилиэгин баһылыга  Андрей Васильевич  Егоров ,  Эрхан Саввин  аҕата Ариан Николаевич , спортинструктор Матвеев Эдуард Тимофеевич ,   оскуола оҕолоругар   дуобат  куруьуогун   салайааччыта Аргунов Семен Васильевич салайыыларынан  Тиит-Арыы хамаандата   күрэхтэстэ. Дуобат күрэҕин былыанньатынан 1 кылаастан -4 кылааска , 5 кылаастан -8 кылааска ,9 кылаастан -11 кылааска , 18 саастан -40 сааска диэри ,40 саастан -55 сааска диэри уонна 55  саастан үөһээ диэн күрэхтэстилэр.Бу күрэхтэһии түмүгүнэн Мүрү нэһилиэгэ -1 миэстэ ,Найахы- 2 миэстэ ,Лөгөй -3 миэстэ ,онтон Тиит-Арыы аҕыйах очконан хаалан 4 миэстэҕэ таҕыста.

 Күрэхтэһии Баатаҕай нэһилиэгэр итии - истиҥ көрсүһүү, киирсии сытыытык ,ол гынан баран  мөккүөрэ суох ыытыллыбытын, күрэхтэһиини кыттааччылара ,  нэһилиэк дьаһалталара , чугас аймахтара, Эрхаан  доҕотторо, аҕатын Ариан Николаевич  тула түмсэннэр , үрдүк таһаарылаахтык түмүктэннэ.

"Анал байыаннай дьайыыга "дойдубут туһугар олоҕун толук уурбут оҕобут - Эрхааммыт  аата,кэлэр кэнчээри ыччаттарбытыгар үтүө холобур буолан  үйэтийэ туруо -диэн бүк эрэллээхпин.

 

Иһитиннэриини суруйдум Эрхаан Саввин  эбэтин Евдокия Николаевнаны кытта бииргэ үөрэммит дьүөгэтэ Аргунова Матрена Григорьевна.

 

Информация о материале

                            

  ОЛУННЬУ13 КҮНЭ – ТӨРӨӨБҮТ ТЫЛ, СУРУК-БИЧИК КҮНЭ

 

 

Төрөөбүт тыл, сурук-бичик күнүгэр олохтоох бибилэтиэкэ саха алпабыытын төрүттээбит, саха бастакы лингвист-учуонайа, саха тылынан тахсыбыт бастакы учуобунньуктар бастакы ааптардара, төрөөбүт сахатын тылын чинчийиигэ, сайыннарыыга олоҕун анаабыт уопсастыбаннай диэйэтэл С.А.Новгородовка аналлаах кинигэнэн, хаартысканан быыстапканы керүүгэ туруорда.  

2-с Байаҕантай нэһилиэгин олохтоохторо 12 төгүлүн ыытыллар «Сахалыы дьыктаан» акцияҕа олунньу 12-13 күннэригэр көхтөөхтүк кытынныбыт. "Таптыыр сахам тылынан" өрөспуубулукэтээҕи дьыктаан быйыл саха норуодунай суруйааччыта, РСФР САССР искусствотын үтүөлээх үлэһитэ, П.А.Ойуунускай уонна А.Е.Кулаковскай аатынан Гоударственнай бириэмийэлэр лауреаттара, СӨ Бочуоттаах олохтооҕо, Социалистическай улэ Геройа Дмитрий Кононович Сивцев-Суорун Омоллоон "Чүөчээски" кэпсээниттэн сурулунна. 

Информация о материале

 

 

    Киэн туттар биир дойдулаахпыт 

Александр Николаевич Жирков 70 сааһа 

Александр Николаевич Уус-Алданнар биир дойдулаахпыт, судаарыстыбаннай, общественнай, политическай деятель, СӨ норуотун хаЬаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Тыва өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх үлэһитэ, историческай наука кандидата, Саха өрөспүүбүлүкэтин I,II,III,IV,V,VI,VII ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) дьокутаата, V ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Мунньах (Ил Түмэн) Бэрэссэдээтэлэ, СӨ Олоҥхо иккис уон сылын бэлэмниир уонна ыытар Национальнай тэрийэр кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ, «Аан дойду норуоттарын эпостара» норуоттар икки ардыларынааҕы ассоциация вице-бэрэсидьиэнэ, СӨ агропрофилированнай оскуолаларын Сойууһун бэрэсидьиэнэ, СӨ Конституционнай хамыыһыйатын чилиэнэ, РФ уопсай үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, Тумэллэр норуоттар икки ардыларынааҕы Сэбиэтин Россияҕа кэмитиэтин (ИКОМ) чилиэнэ, РФ суруналыыстарын сойууһун чилиэнэ, Доҕордоһуу уордьанын кавалера, Кыргыстаан өрөспүүбүлүкэтин «Данк» мэтээлин уонна СӨ «Гражданскай килбиэн» бэлиэтин кавалера, СӨ Судаарыстыбаннай тутуу эйгэтигэр П.А.Ойуунускай уонна М.К.Аммосов ааттарынан СӨ Судаарыстыбаннай бириэмийэлэрин лауреата, суруналыыстыка эйгэтигэр А.П.Илларионов аатынан Ил Түмэн бириэмийэтин лауреата, РФ Федеральнай Мунньаҕын Федерация Сэбиэтин «Парламентаризм сайдыытыгар үтүөлэрин иһин» бочуоттаах бэлиэтин хаһаайына, «Федерация Сэбиэтэ. 20 сыл» мэтээллээх, Ч.Айтматов аатынан норуоттар икки ардыларынааҕы академия бочуоттаах академига, СӨ уонна Уус-Алдан, Сунтаар, Муома, Горнай, Нам улуустарын бочуоттаах гражданина.

Информация о материале

                                            

 

Николай Егорович Мординов -Амма Аччыгыйа

төрөөбүтэ 120 сыла.

     (06.01.1906 – 14.11.1994)

-саха норуодунай суруйааччыта, тылбаасчыт, суруналыыс.

Николай Егорович Мординов-Амма Аччыгыйа 1906 сыллаахха тохсунньу ый 6 күнүгэр Таатта улууһугар Харбалаах нэһилиэгэр Буор Дьиэ диэн кыракый алааска төрөөбүтэ.1928 сыллаахха Дьокуускайдааҕы педагогическай техникуму, онтон 1931 сыллаахха иккис Москватааҕы государственнай университет тылга уонна литератураҕа салаатын үөрэнэн бүтэрэр. Үгүс үлэтэ эдэр ыччаты, оҕону иитиигэ анаммыта. Оҕолорго аналлаах «Бэлэм буол» хаһыакка өр сылларга айымньылаахтык үлэлээбитэ.

Аан-бастаан «Ийэ» диэн хоһоонун 1927 сыллаахха «Чолбон» сурунаалга бэчээттэтэн, айар үлэҕэ үктэммитэ. Онтон ыла, айымньы бары жанрыгар элбэх хоһооннору, пьесалары, кэпсээннэри, уочаркалары, сэһэннэри суруйталаан хаалларбыта. «Быһах угун кыстыммат» диэн кэпсээннэрин хомуурунньуга саха литературатын көмүс фондатыгар киирбитэ. Онтон «Сааскы кэм» диэн романа биир саамай сүҥкэн айымньы быһыытынан биллибитэ, элбэх омук тылыгар тылбаастанан, үгүс норуоттар биһирэбиллэрин ылбыта. Ити курдук, Амма Аччыгыйа «Сааскы кэм» диэн кэрэхсэбиллээх айымньыны суруйан саха литературатын үрдүк таһымҥа таһаарбыта, саха прозатьҥар роман жанра сайдыытыгар олук уурбута, саҥа талааннар тахсалларыгар көҕүлээбитэ.

Хоһоонноро ырыа буолан ылламмыттара, 1926 сыллаахха суруйбут «Маҥнайгы учууталбар» диэн хоһоонун саха норуота күн бүгүнүгэр диэри уостан түһэрбэккэ ыллыыр.

Ону таһынан, уус-уран тылбаас историятыгар сүдү кылааты киллэрбит  киһинэн  биллэр, нуучча уонна атын омук улуу суруйааччыларын айымньыларын сахалыы тылбаастаабыта. Михаил Лермонтов, Лев Толстой, Михаил Шолохов, Николай Погодин, Фридрих Шиллер уонна да атын автордар айымньыларын сахалыы саҥардыбыта.

Николай Егорович ССРС уонна РСФСР Үрдүкү Сэбиэттэрин депутатынан, суруйааччылар сьезтэрин делегатынан элбэх сыллар устата талылла сылдьыбыта. Кини иккитэ Үлэ Кыһыл Знамята орденынан, иккитэ Бочуот Знага орденынан, үгүс мэтээллэринэн наҕараадаламмыта. Кини аатын элбэх оскуола, уулусса, музей сүгэллэр.

 Тохсунньу 21 кунугэр А.И.Турантаев аатынан Тиит-Арыытааҕы олохтоох библиотекаҕа "Саха норуодунай суруйааччыта Н.Е.Мординов-Амма Аччыгыйа төрөөбүтэ 120 сылыгар" аналлаах оскуола оҕолоругар викторина ыытылынна.
Викторина ыытыллыан иннинэ библиотекарь Дмитриева А.Н. оҕолорго Н.Е.Мординов - Амма Аччыгыйыгар анаммыт выставканы көрдөрөн, кини олоҕун, улэлэрин туһунан сиһилии кэпсээн иһитиннэрдэ.

Н.Е.Мординов -Амма Аччыгыйа айымньыларын оҕолор ис-истэриттэн уөрэн-көтөн умсугуйан ааҕаллар.Аптаах алыптаах ис иһирэх айымньыларын оҕолор олус чугастык ылыналлар.

Бу тэрээьиҥҥэ И.С.Колодезников аатынан Тиит-Арыытааҕы сүрүн оскуола 5, 6, 7,8 кылаас үөрэнээччилэрэ, барыта холбоон 18 оҕо кыттыыны ыллылар. Түмүккэ саамай элбэх сөптөөх хоруйдары биэрэн I миэстэни Дьяконов Валера 7 кылаас үөрэнээччитэ ылары ситистэ, грамотанан уонна сэмэй бэлэҕинэн наҕараадаланна. Кыттыбыт оҕолорго барыларыгар олохтоох библиотека викторинаҕа кыттыыларын бэлиэтиир туоһу суруктары туттартаата.

Бу күн оҕолор суруйааччы туһунан элбэҕи биллилэр. Онон бу тэрээһин олус сэргэхтик, туһалаахтык, өрө көтөҕүллүүлээхтик ааста.

 

 

 

 

 

 

  1. Үтүө көрсүһүү
  2. Уус-Алдаҥҥа "Тыа хаһаайыстыбатын сыла"