- Информация о материале
- Автор: Super User
Дмитрий Дмитриевич Бысыин -
Тиит-Арыы бөһүөлэгэ сайдыытын турууласпыта.
2 Байаҕантайга Д.Д.Бысыин аатынан «Айылгы» сынньалаҥ киинигэр
«Уус Алдан улууһа төрүттэммитэ 95 сылынан», «Улуу Кыайыы 80 сылынан» ,
«ССРС культуратын туйгуна»,
«Гражданскай килбиэн» бэлиэ хаһаайына,
«Үлэ,Тыыл ветерана»,
«Уус-Алдан улууһун,2 Байаҕантай нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо»,
Тиит Арыы олохтоох сэбиэтин исполкомун дьокутаата (1990),
Өрөспүүбүлүкэ култууратын үлэһиттэрин VI съеһин делегата.
“1941-1945 сс. Аҕа дойду Улуу сэриитигэр килбиэннээх үлэтин иһин” мэтээл,
“За особый вклад в движении 2000 г.” бэлиэ хаһаайына ,
Саха АССР Министрдэрин Сэбиэтин, СӨ Ил Түмэнин, СӨ Тыатын хаһаайыстыбатын Бочуотунай грамоталарынан наҕараадаламмыт,
Бысыин Дмитрий Дмитриевич төрөөбүтэ 95 сааһыгар анаан ахтыы киэһээтэ буолла .
Дмитрий Дмитриевич 1930 сыллаахха атырдьах ыйын 15 кунугэр 2 Байаҕантай нэһилиэгэр , Даадар алааска ,Мария Гаврильевна , Дмитрий Дмитриевич Бысыиннарга ,Тааттаттан Туора-Күөлтэн « Быьый Аҕа» ууьуттан төруттээх ,13 оҕоттон ,3-с оҕонон киьи буолар дьылҕаламмыт.11 саастааҕар уоттаах сэрии ыар тыына,сут кураан ,о.д.а моһоллору көрсөн, кистии –саба Ийэлэрэ Мария Гаврильевна ыалларга үлэлээн оҕолорун атахтарыгар туруорбута .
Дмитрий Дмитриевич кэргэнинээн Зинаида Федотовналыын 1948 сыллаахха ыал буолбуттара ,армияҕа баран ,Магадан уобалаһыгар Сеймчааҥҥа тиийэн авиационнай чааска сулууспалаабыта ,фотограф ,оьохчут идэлэригэр үөрэммитэ .
1965 сыллаахха трактористар куурустарын үөрэнэн бүтэрбитэ.
1954 сыллаахтан Герой Егоров аатынан холкуос тутааччыларын биригээдэтигэр үлэлээбитэ.
Зинаида Федотовналыын 43 сыл бииргэ олорон 8 оҕоломмуттара,оҕолор ийэлэрин үүтүн илгэтин иһэннэр, дьон-сэргэ, улэһит дьон ,ыал оҥортоон улаатыннарбыттара.
Зинаида Федотовна-Далбар Хотун сахалыы сиэрдээх ,Миитэрэйигэр күүс-көмө буолара ,куруутун элбэх ыалдьыттардаах , муударай Ийэ,иккиэн Миитэрэйинээн оҕолоро бука бары үөрэхтээх, үлэһит мааныта, ыал бастыҥа буолалларыгар туох баар кыһамньыларын уурбуттара,сирдээҕи олохторун бүүс-бүтүннүү оҕолоругар, сөбүлүүр дьарыктарыгар анаабыттара. 
Миитэрэй 2 Байаҕантай нэьилиэгин туруу- улэьитэ,өйө- санаата эдэр сааһыттан дойдутун сайыннарар туһугар , ырааҕы өтө көрөн , сана олоххо киирии ,бөһүөлэги сайыннарыы ,оскуоланы тутуу,дьон олохсуйуутун ,олох-дьаьах тупсуутун оччотооҕу уолаттар суолдьут сулус курдук оностубуттара.
Бысыиннар дьиэ-кэргэн колхозтары бөдөҥсүтүү бириэмэтигэр ,Тиит-Арыы нэһилиэгэ үөскүүрүгэр саҥа сиргэ олохсуйан хаалбыт 10 ча ыаллартан биирдэстэрэ.
Талааннаах тэрийээччи быһыытынан тыа сиригэр уус-уран самодеятельность сайдыытыгар элбэх айар үлэни ыыппыта.
1957-1958 сылларга Колодезников Арсен Петрович Тиит-Арыыга «Ааҕар балаҕан» сэбиэдиссэйинэн улэлиир этэ..Арсен Петрович Дьокуускайдааҕы культпросвет училищеҕа уерэнэ сылдьара уонна дипломнай улэтигэр «Кыьыл Ойуун»пьесаны туруорар.Ол пьесаҕа Дмитрий Дмитриевич «Кыьыл Ойуунна»отчут оруолун итэҕэтиилээхтик үс уол буоланнар , киьи билбэт гына гримнэнэн ,чахчы киьи итэҕэйиэх гына ис дууьааларыттан оонньообуттаахтар.
Хайдах эрэ Дмитрий Дмитриевичка дьону өй-санааа ,кэрэ эйгэ,олоҕу уларытыах эбит диэн ,дьон олохсуйуутун ,ыччат хаалан кэрэ эйгэҕэ уерэннин диэн баҕа санаа киирэрэ.Ыра санаатын толорон 1970 сыллаахха Тиит-Арыыга «Сынньалан Пааркатын» туттарар.Дьон сэргэ эйэргээн "Быһыйыын Паарката" диэн ааттыыллара .
Бу культура эйгэтин Тиит-Арыы нэһилиэгэр өрө таһаарбыт Дмитрий Дмитриевичы,1979 сыллаахха кулуупка директорынан анаабыттара.1982 сыллаахха Тиит Арыы нэһилиэгин культууратын дьиэтэ “Туйгун үлэлээх кулуубунан” ааттаммыта.
Оройуоҥҥа буолар культурнай мероприятияларга көхтөөхтүк кытталлара , фестивальга кыайаннар көһөрүллэ сылдьар "Кыһыл Знамяны" ылар чиэскэ тиксибиппит.
Культура эйгэтигэр 12 сыл улэлээбитэ. Дмитрий Дмитриевич бөһүөлэк баар буоларын туһугар күүһүн-уоҕун ууран үлэлээбитин, билиҥҥи олорор олохпутугар күүс-көмө буоларын билэбит.
Бөһүөлэк генеральнай былааныгар маннык буолуохтаах- диэн олорор бөһүөлэкпит былаана ууруллан, дьиэ ханан тутуллуохтааҕа, уулусса ханан барыахтааҕа чуолкайданан, уоттанан бу билиҥҥи көбүс-көнө суол остуолбалар, уот, тыа солонон ититии киирэн, бөһүөлэги ыраҥалаабыт, оччотооҕу эдэр уолаттар, билигин биһиги аҕаларбыт, ийэлэрбит ыра санааларынан сайдыы суолунан баран иһэбит.
Ахтыы киэһэтигэр уола Федот Дмитриевич кэргэнинээн Людмила Гаврильевналыын Тулунаттан кэлэн ийэлэрин, аҕаларын кэпсиир, хаһан да көрбөтөх-истибэтэх Сталинтан саҕалаан ,Улуу маршалларга тиийэ хомуйбут бэйэлэрин араас экспонаттарын кэпсээтилэр.
Уола коллекционер Федот Дмитриевич бииртэн биир интириэһинэй киэҥ ис хоһоонноох, сонун коллекциятын көрдөрөн элбэх киһини сөҕүүтүн -махтайыытын ылла,Ийэлээх Аҕатын наҕараадаларын барытын биир сиргэ холбоон тиһэн быыстапкаҕа туруорбута үөрдэр.Маны сэргэ уола Докуускай куораттааҕы промышленнай техникумун наставник технолога Александр Дмитриевич аҕата Дмитрий Дмитриевич Тиит-Арыы нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕун аатын ылбыт бэлиэтин кыһыл көмүһүнэн оҥорбутун Федот Дмитриевич дьонно-сэргэҕэ, биир дойдулаахтарыгар кэпсээбитин бары үөрэ-сэргии иһиттибит.
Дмитрий Дмитриевич ,И.В. Сталины убаастыырын , сэҥээрэрин, элбэх кэпсээни , кини коллекцияларын, сэрии саҕанааҕы кинигэлэрин көрдөрдөн ,мустубут дьон ахтан аастыбыт.Ол туоһутунан бары өйдүүбүт сынньалаҥ пааркатыгар Сталин мэтириэтин улахан гына уруһуйдаабыта буолар .
Саха Республикатын бастакы Президенэ Михаил Ефимович Николаев Тиит-Арыыга үрдүк сценаттан тыл эппитин ,Дмитрий Дмитриевич мөссүөнүн график художник ,РСФСР народнай художнига ,Афанасий Петрович Мунхалов уруһуйдаабытын көрөн, сайдыы Тиит-Арыыларга кэлбитин, кини этиитэ олоххо киирбититтэн үөрэ эппитэ.
Ол мунньахха 2 Байаҕантай нэһилиэгэ буолар баҕа санаалаахпытын туруорсан ,туһунан нэьилиэк буолан бу күҥҥэ диэри үлэлээн -хамсаан кэллибит.
Дмитрий Димитриевич кулууп тутуллубутун кэннэ, биир дойдулаахтарын иннигэр , өссө сайдыы буоларыгар үлэтин салгыы ыытар баҕа санаатын туһунан эппитэ .
Ол санаатын ыһыктыбакка үлэлээбитэ..
"Үтүө дьыала хамсааһын "чэрчитинэн бастакы президеммыт М.Е.Николаев көмөтүнэн 2001 сыллаахха "Быһый" спортивнай зал тутуллубута , онно 3 тыһыынча харчыны Тандаҕа улахан мунньахха кэлэн биэрбитин, "Эр киһи Быһыйыын Миитэрэй" диэн кинигэҕэ суруллубута кэпсиир .
Олохтоох А.И.Турантаев аатынан библиотека туруорбут Зинаида Федотовна Попова ,Дмитрий Дмитриевич Бысыин олорон ааспыт олохторун, үлэлээбит үлэлэрин сырдатан ,ыал буолан, загсаламмыт докуменнарыттан саҕалаан ,оҕо төрөтөн ,үлэлээн -хамсаан олорбуттарын көрдөрөр быыстапканы дьон-сэргэ үөрэ-көтө көрдүлэр , иһиттилэр.
Биһиги киэн тутта ааттыыр "Ытык киһибит Дмитрий Дмитриевичпыт" олорбут олоҕо, үлэлээбит үлэтэ,нэһилиэгин ,төрөөбүт дойдутун туһугар ,туох баар ыра санаатын уурбутун ,Тиит-Арыы нэһилиэгин сайдыытыгар биир сүдү кылаатын укпут сүдү киһибитин куруук дьоҥҥо-сэргэҕэ кэпсии ,көлүөнэттэн көлүөнэҕэ үтүө холобур оҥорон кэпсии сылдьыахпыт ....
- Информация о материале
- Автор: Super User
- Информация о материале
- Автор: Super User
Күүстээх Саабыска күрэҕэ
Страница 3 из 14