2 Байаҕантай айар куттаахтар
Аргунова Валентина Егоровна -
Дойдууна
Хайа баҕарар киһи хаһан эрэ хоһоон суруйан холонон көрөр .үгүстэр эдэр эрдэхтэринэ сүрэхтэрин иэйиитин ,дууһаларын долгуйуутун хоһоонунан хоһуйааччылар.Арааһа хоһоон суруйан холонон көрбөтөх киһи аҕыйах буолуо.оттон сорохтор сааһыран ,орто дойду очурдаах -чочурдаах олоҕун аһыытын -ньулуунун амсайан ,Дьылҕа Хаан анаабыт үөрүүтүн -көтүүтүн ,дьолун -соргутун сомсон ,олоҕу дириҥник анааран көрөр муударай саастарыгар тиийэн баран уруучука ылан сүрэхтэригэр сөҥмүтү ,куттарыгар иҥмити кумааҕыга тиһэн хоһоон тылларын суруйан бараллар. Бу дьоҕус кинигэҕэ эмиэ оннук сүрэххэ сөҥмүт ,дууһаҕа иҥмит иэйиилэртэн төрөөн тахсыбыт хоһооннор киирдилэр.
Хоһооннор автордара Валентина Егоровна Егорова (Аргунова) 1956 сыллаахха Уус -Алдан оройуонун 2 Байаҕантай нэһилиэгэр элбэх оҕолоох дьиэ төрөөбүтэ. Тиит-Арыы нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо , «Ийэҕэ Албан аат»2 степеннээх мэтээл хаһаайката .Элбэх оҕолоох дьиэ -кэргэн ытыктанар ийэтэ ,эбэтэ,хос эбэтэ ,нэһилиэк общественнай олоҕун актыыбынай кыттыылааҕа.Олохтоох библиотека иһинэн тэриллибит «2 Байаҕантай нэһилиэгин айар куттаахтара» түмсүүтүн кыттыылааҕа араас кэмҥэ айбыт хоһооннорун бар дьонугар ,ыччаттарыгар
күндү бэлэх быһыытынан уунар.
Валентина Егоровнаҕа өссө да хоһооннору суруйа сырыттын ,чэгиэн -чэбдик буоллун ,сырдык ,ыраас санаанан салайтаран айар аартыга арыллан истин диэн баҕа санаабытын тиэрдэбит!Хоһооннор хоһулла ,иэйиилэр иитиллэ турдуннар диэн алгыспытын аныыбыт!
Матрена Григорьевна Аргунова ,олохтоох библиотека сэбиэдиссэйэ,
Тиит-Арыы нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо
Мин төрөөбүт дойдум
Мин төрөөбүт дойдум,
Төрүт буорум
Арыы тииттээх
Тиит-Арыым.
Эн салгыныҥ
Миэхэ эмп кэриэтэ ,
Сөрүүн сүөгэй сиккиэрэ
Уоскутар ,долгутар аналлаах .
Ардыгар олоххо ,
Курус санааҕа ,
Хомолтоҕо куустаран
Кумуччу туттар кэммэр
Төрөөбүт дойдум тыала
Курдары охсон
Санаабын сайгыыр ,
Дууһабын уоскутар.
Салгына ырааһын ,
Сайа охсон ааһарын
Эппэр -хааммар иҥэрэн
Дуоһуйа тыынабын
Доруобай сылдьабын.
Тиит-Арыым
Тиийэн кэллим ыраахтан
Тиит-Арыыбын ахтан ,
Дорообо, кыракый дэриэбинэм
Айхал ,ахтыбыт алааһым.
Долгуйа көрөбүн бар дьоммун
Кими да умнубат эбиппин ,
Түптэм буруота дыргыйда ,
Мутукчам сыта саба биэрдэ ,
Олус да ахтыбыппын
Аҕыйах сыл тэйээри ,
Сүрэхтиин -быардыын
Таласпыппын ,тардыспыппын
Тиит-Арыыбар ,
Төрөөбүт дойдубар.
Ийэм барахсан
Ийэм -Бараскыабыйа барахсан
Ыалдьытымсах да этэ
Ити үтүө-мааны майгытын
Дьиҥнээх туоһута этэ..
Хоноһото ,ыалдьыта ,
Аһа -үөлэ дэлэйэ ,
Собо балыгыны ,мундуну ,
Үүтү ,суораты ,сүөгэйи ,
Куурусса да сымыытын ,
Күн аайы кэриэтэ
Ыалларыгар бэрсэрэ ,
Кэһии -тутуу оҥорон
Миигин элбэхтэ сүүрдэрэ .
Ийэм барахсан мичээрэ ,
Аргыый сыыйыллар саҥата ,
Аһыныгас санаата
Сүрэхпэр истиҥник сөҥмүтэ .
Ийэм олоҕун санааммын
Оргууй үөһэ тыынабын ,
Ол дьылларга
Ийэм барахсан
Олох очурун-чочурун
Дьарамай түөһүнэн тэлэн,
Оҕо бөҕөтүн төрөтөн,
Улаатыннаран киһи оҥортоон ,
Күндү кэргэн ,
Амарах ийэ ,эйэҕэс эбээ дэтэн
Биир үтүө киһи
Олоҕун олорон аастаҕа.
Аҕабар
Аҕам оҕонньор ,
Төгүрүк Дьөгүөр,
Аата да этэринэн
Төгүрүйэ сүүрэн
Үлэһит үтүөтэ,
Булчут бастыҥа этэ.
Кыһыл илиитинэн
Отут туонна
Оту оттоон,
Бочуотунай грамота
Ылан турардаах .
Күөллэргэ туулаан
Балык бөҕөтүн
Тымтайга сүгэн аҕалара ,
Кыһынын куобаҕа ,
Андаатара ,улара
Дэлэй да буолара .
Аҕам оҕонньор оҥорбут
Кыраабылын ,күрдьэҕин
Солкуобай харчыга
Үөрүүнэн ылаллара .
Төгүрүгү ааттатар
Сиэн оҕо үксээтэ ,
Хос да сиэннэр
Элбэхтэр ,үгүстэр ,
Аҕам оҕонньор аата
Үйэттэн үйэҕэ
Салҕана туруоҕа.