Үтүө өйдөбүл

Улуу Кыайыыны уһансыбыт биһиги аҕаларбыт, ийэлэрбит сырдык ааттарыгар үтүө өйдөбүлүнэн саамай быһаарыылаах сүгүн түгэнэ 1945 сыл Ыам ыйын 9 күнэ уоттаах сэрии түмүктэнэн Улуу Кыайыы өрөгөйө буолбута 80 сылын көрсөөрү арас тэрээһиннэр дойду үрдүнэн киэҥник ыытылла тураллар.

Бу улууканнаах Кыайыы историята хас биирдиибитигэр ханан эрэ быһаччы сыһыаннаах.( бу хаартыскаҕа Е.Ярославскай аатынан музейга  Кыайыы 65 сылыгар  дьоммор аналлаах стенда аттыгар)

Ол курдук биһиги көлүөнэ дьон ыччаттарга, кэлэр көлүөнэҕэ үтүө өйдөбүлү хаалларар ытык иэспит буолар.

Мин аҕалаах ийэм бу ыар кэми эттэринэн - хааннарынан туруулаһан, хара көлөһүннэрин тоҕон бу эйэлээх олоҕу аҕалсыбыт дьоннор буолаллар.

Дьоннорбун кэриэстээн мин кинилэр ортоку кыыстара Николаева Анна Иннокентьевна бу ахтыыны аҕабар Николаев Иннокентий Кирилловичка- Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕар, сэрии инбэлиитигэр уонна  Калининская Аграфена Гаврильевнаҕа - ийэбэр Тыыл уонна Үлэ ветераныгар аныыбын.

Мин дьонум иккиэн Уус-Алдан оройуонугар   II Байаҕантайга төрөөн - үөскээн улааппыт дьоннор: "Сэрии эрэ иннинэ 1941 сыллаахха саас ыһыы кэмигэр колхозка үлэлии сылдьан билсибиппит уонна күһүн от үлэтэ бүттэҕинэ холбоһон ыал буолуохпут диэн үлэспиппит" - диэн кэпсиирэ ийэм. Ол ыра санаалара уоттаах сэрии саҕаланан кыайан туолбакка хаалбыт...

Аҕам - Николаев Иннокентий Кириллович 1911 с  II - Байаҕантай нэһилиэгэр  (уруккута Байаҕантай улууһугар) Уус - Алдан оройуонугар орто бааһынай дьиэ кэргэнигэр - аҕата- Николаев Кирилл Васильевич(1879) уонна ийэтэ - Варвара  Андреевна (1882) диэн дьонтон төрөөбүт.

Ийэм - Калининская Аграфена Гаврильевна - 1919 с төрүөх, эмиэ II - Байаҕантайтан төрүттээх : Аҕата - Калининскай Гаврил Аврамович (1884) , ийэтэ - Кривошапкина Пелагея Никитична (1890).Аҕам ийэтэ эрдэ өлөн аҕата уонна иитиэх балта София буолан Хаптаанньа диэн үрэх баһыгар олорбуттар. Онтон холкуостааһын саҕана Туос табаарыстыбаҕа, сэрии иннинэ "Пятилетка" диэн колхозка үлэлии сылдьан онтон сэриигэ барбыт. 1943 с. Алтынньы ыйга сэрииттэн атаҕа суох буолан кэлэн баран 1944 с холкуоска үүт ыйааччынан үлэлээбит. 1944 с ийэм Кэбээйи көһүүтүттэн эргиллэн кэлбитигэр холбоһон ыал буолбуттар. 1945 с. Ыам ыйын 9 күнүн Кыайыы бырааһынньыгын холкуостарыгар үлэлии сылдьан иккиэн бииргэ көрсүбүттэр, онтон Ыам ыйын 19 күнүгэр бастакы оҕолоро уол, убайбыт  төрүүр. Ньукуолун саҕана буолан Николай диэн ааттаабыттар. Билигин кини баара буоллар Улуу Кыайыыны кытта 80 сааһа буолуо этэ, хомойуох иһин арыый эдэр сааһыгар 1998 с ыалдьан олохтон барбыта.Аҕам холкуоһугар 1947 с диэри үлэлээн баран, сэрии инвалида аҥар атахтаах киһи ыарахан үлэни кыайбат буолан оройуон киинигэр Бороҕоҥҥо көһөллөр. Онно киирэн Уус-Алдан промкомбинатка "Обувной цехха" атах таҥаһын оҥорор үлэҕэ киирэр. 1961 с дьиэтигэр олорон үлэлиир, доруобуйата мөлтөөн 1970 с сэтинньи ыйга ыарахан ыарыыттан олохтон барбыта. Бүтэһигин 1970 с. Кыайыы 25 сылыгар "Хараҥа Төрдүгэр" сэриигэ барбыттарга Обелиск туруоруутугар кыттыбыта.

Мин дьонум Николаевтар: Иннокентий Кириллович уонна Аграфена Гаврильевна түөрт оҕолоох дьиэ кэргэн этилэр, иккиэн II - Байаҕантай нэһилиэгин Тиит-Арыытыттан  төрүттээхтэр, убайым Коля уонна мин эмиэ  онно төрөөбүппүт, эдьиийим Маруся уонна балтым Варя Бороҕоҥҥо төрөөбүттэр. Мин орто  кыыс - Николаева Анна Иннокентьевна 1951 с кыһын ахсынньы ыйга ийэм этэринэн эмиэ убайым курдук миигин дьиэҕэ төрөппүт үһү (ханнык эрэ кыстык ферматыгар Мэкчиргэлээх дуу Баттах дуу дииллэр этэ өйдөөбөппүн). Мин 1,5 саастаахпар эмиэ төттөрү Бороҕоҥҥо көспүттэр.

Оскуоланы 1969 с. Мүрүгэ үөрэнэн бүтэрбитим. Икки сыл производствоҕа "Маяк" холкуоска доярканан үлэлээн баран 1971 с ЯГУ БГФ  1978 с заочно үөрэнэн 1975 сылтан 5 сыл география, биология учууталынан Суотту уонна Мүрү восьмилетка оскуолаларга үлэлээбитим.

1980 сылтан Дьокуускай куоракка олоробун. Икки сыл айылҕа харыстабылын обществотыгар инструктор диэн должностка үлэлээбитим. Онтон 1982 с - 2019 с дылы 38 сыл курдук ЯГУ  Медицинскай факультетка старшай лаборант, онтон 2009 сылтан СВФУ - Медицинскай институтугар - кафедраҕа метод кабинет заведующайынан үлэлээбитим. 2019 сылтан  пенсияҕа олоробун, уопсайа 50 сыл үлэ стажтаахпын, СӨ Доруобуйаҕа харыстабылын туйгуна, РФ үлэ ветеранабын.

Биир уол оҕолоохпун,  ыал аҕата: Николаев Кирилл Афанасьевич - үрдүк үөрэхтээх экономист, налоговай инспекцияҕа отдел начальнига, кэргэннээх, түөрт оҕолоох, онон дьоллоох ыал 4 сиэн эбээтэ буолабын.

Биһиги дьоммут аатын ааттатар, аҕалаах ийэбит олохторун салгыыр кинилэр түөрт  оҕолоруттан 11 сиэн, 19 хос сиэннэр бааллар. Сиэннэр бары үрдүк үөрэхтээх үлэһит дьон, хос сиэннэр оскуолаҕа уонна үрдүк, орто анал үөрэхтэргэ туйгуннук уонна үчүгэйдик үөрэнэ сылдьаллар. Кинилэр хос эһэлэрин, хос эбэлэрин туһунан сырдык өйдөбүлү илдьэ улаатыахтара диэн эрэнэбит!

                        Анна Николаева, СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна, үлэ бэтэрээнэ