Үс ини-бии саа-саадах тутан…
Сэрии алдьархайдаах сылларыгар Тиит-Арыы бөһүөлэгиттэн икки биэрэстэлээх ,Тандалыыр суол быһа охсон ааһар Баттах диэн сиргэ Марфа Петровна уонна Иван Николаевич дьиэ-кэргэнигэр төрөөбүт үөскээбит ,үс ини-бии уолаттар , саа -саадах тутан Ийэ дойдуларын көмүскээбиттэрэ.Улахан уолаттар Аргуновтар Иннокентий Иванович уонна Петр Иванович 1941 сыллаахха атырдьах ыйын 12 күнүгэр төрөөбүт нэһилиэктэриттэн сэриигэ аттаммыттара.Ити бастакы хомуурга Тиит-Арыыттан барбыт 18 киһиттэн үгүстэрэ кыргыс хонуутугар охтубуттара.Кинилэри Читинскэй уобалас Мальта диэн станциятыгар бэрт кылгас кэмҥэ үөрэтэ түһээт ,тута арҕаа аһарбыттара.Убайдыы -бырааттыылары сэрии будулҕана тус-туспа араарбыта. 
Лэгэнтэй улуу суруйаачы дойдутугар -Яснай Полянаҕа маҥнайгы сүрэхтэниитин ааспыта .Фроҥҥа баралларыгарсэттэ суукка поеһынан ,онтон 2-3 суукка тохтоло суох сатыы хааман тиийбиттэр.Лэгэнтэй сатыы ыран-быстан хааман иһэн күл-көмөр буолбут дэриэбинэлэри ,оҕотун салааскаҕа соһон иһэн буулдьаҕа таптаран охтубут дьахтары ,олорон эрэн хороччу тоҥон хаалбыт оҕону көрбүтүн үйэтин тухары умнубатаҕа .Итинник ынырык хартыынаны көрбүт саха уолугар өстөөххө кыһыы-аба күөстүү оргуйан харса-хабыра суох кыргыспыта. Сулууспалыыр чааһа өстөөххө биэс төгүл кимэн киирэ-киирэ төттөрү охсуллан испитэ.Ити туһунан маннык кэпсээбитэ:»-Биирдэ эмиэ кимэн киирэн баран ,чугуйуу буолла ,ньиэмэстэр адьас тилэх баттаһа иһэллэр.Булдьаҕа таптарымаары ,ыттан куотар куобах курдук эрийэ-буруйа сүүрэн маҕыйан иьэн төп-төгүрүк килиэп сытарын көрө биэрдим.Куукунабыт икки-үс суукка кэлбэккэ эрэйдиирэ .Онон өрүү аччык сылдьарбыт.Ити килиэби харбаан ааспыт киһи диэн санаа киирдэ эрээри ,били адьарайдар адьас субу саба сырсан иһэллэр,буулдьаларын тыаһа чуп чуубурҕас.Инньэ гынан ылбакка аастым ээ. Биһиги сотору күүс ыла түһэн баран утары атаакаҕа турдубут.Ньиэмэстэрбит куотан холуҥнастылар .Биһиги эмиэ тилэх баттаһа иһэбит.Ол иһэн туой бочуонакка тобус толору мүөт олорорун көрө биэрдим …Ол мүөтү харбаан аастым .Траншеяҕа киирэн олорон мүөппүн луосканан баһа-баһа сиэн маҕыйдым.Ити икки ардыгар ньиэмэстэрбит эмиэ кимэн киирдилэр .Чугуйуу буолла.Бэрт кылгас сири сүүрээт ,били,мүөтү наһаа кыанан кэбиспит киһи сүрэҕим өлөхсүйэн ,атаҕым нукаай курдук буолан хаалла .Сүүрэ сатыыбын да сири хоруппаппын .Ньиэмэстэр буоллаҕына адьас ситэллэрэ чугаһаата.Ол кэмҥэ биир бөдөҥ -садаҥ нучча уола ситэн ааһан иһэн ,мин мөлтөөбүппүн көрөн,курбуттан харбаан ылаат,үктэнэр сирбэр үктэннэрэн ,үктэммэт сирбэр үктэннэрбэккэ ньылбы соһон бэйэбит дьоммут окуопаларыгар тириэрдибитэ».Дьэ итинник кыргыһа сылдьан 1942 сыллаахха атахха улаханнык бааһыран дойдутугар эргиллибитэ. Иннокентий Иванович Аҕа дойду сэриитигэр кыттыытын иһин ,Аҕа дойду сэриитин 1,2 степеннэрдээх орденнарынан ,»1941-45сс А5а дойду сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иьин»,»Германияны кыайыы иьин»уонна үгүс үбүлүөйүнэй мэтээллэринэн наҕараадаламмыта. 
Петр Иванович убайынаан тэҥҥэ ыҥырыллан барбыта ,Воронежскай фроҥҥа пулеметчигынан сэриилэспитэ .Фроҥҥа сылдьан саллааттарга эрэ уһулуччу хорсуннук сэриилэспиттэрин иһин бэриллэр Албан Аат уордьан 3-степенинэн наҕараадаламмыта.Итини таһынан кини «Германияны кыайыы иһин»,» 1941-45 сс Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин» уонна үгүс үбүлүөйүнэй мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.1971 сыллаахха «Бочуот Знага» уордьанынан наҕараадаламмыта,1975 сыллаахха «Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ» аат иҥэриллибитэ. Петр Иванович саллаат уонна үлэһит быһыытынан чахчы киһи киэн туттар киһитэ этэ.Фроҥҥа сылдьан убайын Лэгэнтэйи көрсүбүтүн туһунан маннык ахтан суруйбута баар.» Күһүн муус тоҥуута биһиги отделениябыт өттүккэ уурунар от үргүү сырыттахпытына ,күрбэни саллааттар туораан иһэллэр эбит.»Сахалар бааллар ,баттахтара харааран көстөр «,-диэн сырсан тиийбиппит :биир дойдулааҕым Егоров Николай Петрович уонна мин убайым Лэгэнтэй иһэллэр эбит.Командиртан үс мүнүүтэ көҥүллэтэн стройтан туораан кэпсэтии буолла .»Лэгэнтэй :Нокоо ,табахтааххын дуо?»- диэн буолла .Отуттаах кыһыл харчы баара ону биэрбитим.Оттон Егоров Ньукулай наскыны үтүлүктэнэ сылдьар эбит.» Бу кэбилэнэ сылдьабыт»-баран уйадыйан хара5а ууланан кэлбитэ.Лэгэнтэй сэрии толоонугар бииргэ төрөөбүт бырааппын көрүстүм диэн кыһаллыах быһыыта суох быһыылааҕа ,хата саатын сүгэн баран колоннатын эккирэтэ хорохоччуйа турбута.Мин Ньукулайы ити тиһэх көрүүм этэ ,сэрии толоонугар охтоохтообута .Лэгэнтэй этэҥҥэ эргиллэрин билбит курдук эрэллээхтик туттара-хаптара.» 
Ини -биилэртэн кыра уоллара Макеев Николай Власьевич ,1943 сыллаахха бэбиэскэ тутан төрөөбүт -үөскээбит дойдутуттан аттаммыта.Икки сыл устата Монголияҕа сулууспалаан сэриинэн саба түһээри суоһуур Япония аармыйатыттан дойду илиҥҥи кыраныыссатын харабыллаабыта .1945 сыллаахха Японияны утары сэриигэ киирбиттэрэ .Бэрт сотору Квантунскай аармыйа үлтүрүтүллүбүтэ.Николай Власьевич 1947 сыллаахха дойдутугар эргиллэн кэлбитэ .Ааллаах Үүҥҥэ таһаҕас таһыытыгар холкуос араас улэлэригэр ,тутууга сылдьыбыта.Маастардаан ,прорабтаан улуус хас да нэһилиэгэр оскуола тутуспута .Ол курдук Түүлээххэ ,Өспөххө ,Майаҕаска ,Өнөргө оскуолалар,Танда кулуубун тутуутугар үлэлээбитэ.Японияны кыайыы иһин»,» В.И.Ленин төрөөбүтэ 100 сылыгар килбиэннээх үлэтин иһин»мэтээллэринэн на5араадаламмыта.
Д.Н.Макеев ахтыытыттан , 2 Байаҕантан кинигэттэн
