Фроннааҕы түгэннэртэн ахтыы
Сэрии ,Үлэ бэтэрэээнэ Охлопков Михаил Николаевич ,1921 сыллаахха Холлоҕостооххо ,Хаттымыкы диэн сиргэ төрөөбүтэ.1942 сыллаахха Аҕа дойду Улуу сэриитигэр Дьокуускай куораттан ыҥырыллыбыта. Ростовскай уобаласка,Донбасска,Запорожьеҕа,Крымҥа ,Литваҕа ,Латвияҕа ,Курскайга ,Ленинграды босхолооһуҥҥа сэриилэспитэ.
Кини фроннааҕы ахтыыларыттан түгэннэри бэчээттиибит.
" Аҕа дойду Улуу сэриитин фронугар сылдьан үгүс ыарахаттары көрсүбүтүм ,үөрүүлээх да түгэннэр бааллара.Олортон сорохторо үйэ-саас тухары өйбүттэн сүппэт гына иҥмиттэр.Ол быыһыгар күчүмэҕэй күннэргэ биир дойдулаахтарбын көрсөн ааспыппын бу баардыы өйдүүбүн.1943 сыл 4-с Украинскай фронт 87-с гвардейскай дивизиятын 264-с гвардейскай стрелковай полката Мелитополь куорат туһаайыытынан оборонаны тутан сыппыта. Алтынньы 21 күнүгэр күнүс өстөөх пехотата тааҥкаларынан хаххаланан биһиги оборонабытын атаакалаабыта.Биһиги батареябыт харса суох уоту аспыта.Фашистар сорох тааҥкалара умайбыта.Сорохтор ытыалаан куһуйа -куһуйа кимэн киирэн испиттэрэ.Биһиги чугаспытыгар баар орудиябытын өстөөх снаряда чопчу түһэн үлтү тэппитэ ,дьоно үһүөн өлбүттэрэ.Биһиги аттыбытыгар снарядтар түһүүлэрэ улам хойдон испитэ,хара буруонан сабыта типпитэ.икки табаарыһым бааһырбыттара.Кинилэр кэннибитигэр чугас баар тааҥканы утары хаһыллыбыт дириҥ,киэҥ ханаабаҕа ыстаммыттара..Мин пушка аттыгар соҕотох хаалбытым.Оскуолкалар ,буулдьалар сиирэ-халты көтөн араастык ыйылаһаллара ,иһиирэллэрэ.Ол ахсын санаабар аһаран биэрэр курдук ,хаптас гына -гына осколочнай снарядтарынан өстөөх пехотатын ытыалыы олорбутум.Ити курдук уонча снаряды таһааран баран ,ханна да барбыппын билбэккэ хаалбытым.Өйдөнөн кэлбитим: хаҥас иэдэспиттэн сып-сылаас туох эрэ биллэр эбит. Тутан көрбүтүм хаан .Улаханнык бааһыран санитарнай батальоҥҥа киирбитим .Онно төбөбүн саллаччы бэрэбээскилээн баран ,биир нуучча саллаатын кытта госпитальга атаарбыттара.Тимир суол станциятыгар бэйэбит тиийэн поездка олорорбутугар сурук биэрбиттэрэ.Онно сатыы баран иһэн Саха Сириттэн сылдьар кыргыттары көрсүбүппүт.Онтон "манна чугас ыалга олоробут ,барсаҥҥыт аһааҥ "-диэн ыҥырбыттара.Кыргыттар ыалтан кувшиҥҥа үүт аҕалан ,килиэптээх үүтүнэн тото-хана аһаппыттара.Биир кыыс Ленскэйтэн сылдьар эбит ,Дьокуускайдааҕы фельдшерскэй -акушерскай оскуоланы бүтэрээт ,армияҕа ыҥырыллан эвагоспитальга сулууспалыы сылдьар эбит.Хомойуох иһин кыргыттарым ааттарын -суолларын сурунан ылбатахпын ,билигин тамтфы умнан кэбиспиппин.
Үтүөрэн баран госпитальтан 19-с танковай корпус 202-с танковай биригээдэтигэр түбэспитим.Аара күчүмэҕэйдэри тураан ,1944 с атырдьах ыйын бүтэһигэр Литва сиригэр ,Паневежис куоракка тиийэн поезтан сүөкэммиппит.Ол түүн тааҥкаларбытыгар олорон арҕаалыы-хоту барбыппыт уонна сарсыҥҥытыгар Биржай куорат анныгар өстөөҕү утары сэриигэ киирбиппит.Өстөөх чугуйан испитэ.
Балаҕан ыйын ортотун диэки Добеле диэн куорат анныгар өстөөх утары атаакатыгар түбэспиппит.Икки өттүнэн элбэх тааҥкалар киирсиилэрэ буолбута.Сир уотунан кытыаста умайбыта ,дэриэбинэлэр күл-көмөр буолбуттара ,ыыс -быдаан ,аан-туман өрө оргуйбута.Бу сылдьан биир кыра өрүс үрдүгэр тиийбиппит .Онно уу миэлиҥсэтэ баара .Ол подвалын аннынан баран төлөпүөн кабелын сүкпүт биир саха уолун көрсө түспүтүм.Кин ханнык эрэ стрелковай чаас связиһа эбит.Бэрт аҕыйах тылы сахалыы кэпсэтэ түһээт ,хардарыта ааһыстыбыт. Тиэтэлэ -ыксала бэрт буолан ааппытын -суолбутун да өйдөспөккө хаалбыппыт.Кини билигин тыыннаах буоллаҕына ,ити көрсүһүүнү хайаан да умнубатах буолуохтаах .
Ити түгэҥҥэ миэхэ биир нуучча саллаатыгар бу кыракый өрүһү ханан тааҥкалартуоруохтарын сөптөөх чычаас сирин буларга бирикээстээбиттэрэ.Биһиги өрүскэ киирэн ,өстөөх уотун аннынан сылдьан ,тааҥкаларбыт туоруур сирин булбуппут .Ол миэстэнэн бойобуой массыыналар өрүһү туораан сэриигэ киирбиттэрэ.өрүс аата арааһа Вента диэн быһыылааҕа.Аҕа дойду сэриитин Курляндияҕа тиийэн түмүктээбитим."
Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа Михаил Николаевич Охлопков.
"Аҕа дойду сэриитин 1 степеннээх ,Үлэ Кыһыл Знамятын " орденнарынан ,"Хорсунун иһин "," Германияны Кыайыы иһин ","В.И.Ленин төрөөбүтэ 100 сылыгар килбиэннээх үлэтин иһин "мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.