Үлэ фронун кыттыылааҕа

     Бурнашева Евдокия  Константиновна

"Үлэ бэтэрээнэ,Тиит-Арыы нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо",өр сылларга  2 Байаҕантай нэьилиэгэр Кырдьаҕастар Сэбиэттэрин  салайааччытынан үлэлээбитэ.

 Мин ийэм Софронова Устинья Константиновна Халдьаайы Күрүөҕэ төрөөбүтэ. Ийэтэ Софронова Евдокия Васильевна, аҕата Софронов Константин Герасимович. Аҕалара өлбүтүн кэннэ, ийэлэрэ Түүлээххэ кэргэн тахсан барбыт. Ийэм ийэтинэн эһэтигэр Аргунов Василийга -- Хаамар оҕонньорго хаалбыт. Ол сырыттаҕына эһэтэ, эбэтэ утуу-субуу өлөллөр. Онтон убайа Аргунов Семен Васильевич иитэр, иккиэн олороллор. Тулаайах буолан эрдэ холкуоска үлэлиир. Үөрэммэтэх, биир да кылаас үөрэҕэ суох.13 сааһыттан субай сүөһү көрөр. Ол иннинэ ыалга оҕо көрөн айаҕын ииттэр.1938 сылтан холкуоска ыанньыксытынан үлэлиир. 1939 сыллаахха «Пятилетка» холкуоска «Ударник ыанньыксыт» аатын Аргунова Александра Романовналыын ылаллар.

Онтон 1941 сыллаахха сэрии буолар. Убайа Сэмэн-Хаамарыкы сэриигэ барар. Соҕотох хаалар. Күһүн сулумах диэн Даркылаахха таһаҕас таһыытыгар ыыталлар. Ол кэнниттэн Хачыкаат суолун оҥоһуутугар, Хаҥалас, Суотту биэрэгэр борохуот оттор маһын бэлэмигэр үлэлээбиттэр. 1942-1943 сылларга Алдан өрүскэ мууһу аннынан муҥхалааһыҥҥа ананар, балыктарын мас буочукаҕа тууһаан иһэллэр эбит. «Пятилетка» холкуостан уонна Тиит Арыыттан Уһун-Күөлгэ олорор убай-быраат Колодезников Степан-Үөлэһэп Ыстапаан, быраата Колодезников Көстөкүүн-Көөтүүн буолан Алдаҥҥа балыктыы барбыттар. Биригэдьиирдэрэ Колодезников Степан үһү. Кыһын муҥхалыыр наһаа ыарахан этэ диирэ.

Ыстапаан үлэһиттэригэр кыһаллара, киэһэ аайы аһылыктарыгар кыра балыктары ылан кэлэр этэ диирэ. Ону сиэн тот курдук сылдьарбыт диирэ. Саас кэлэн бурдук ыһыытыгар, саһаан охсуутугар, сайын от үлэтигэр сылдьарым, барыта эр киһи үлэтин үлэлиирим диирэ.Биир кыһын дьаам сүүрдүүтүгэр сылдьыбыт. Тандаттан кэлбит дьаамы Бээрийэҕэ атынан илдьэр. Дьаамсык ыарыйдаҕына Түүлээххэ, Бороҕоҥҥо тиийэ бараллар. Дьаам аттарын Тандаҕа Андросов (аатын билбэппин), Тиит Арыыга Нооно аҕата Неустроев, Бээрийэҕэ Аргунов Сэмэн-Дьапсаныкы Сэмэн көрөллөр этэ диирэ.

Кыайыы буолан ыанньыксыттыы киирэр уонна үлэни кыайбат буолуор диэри Үс Көлүйэнэн, Чэчиҥэнэн, Халдьаайы күрүөнэн, Баттаҕынан үлэлээбитэ.1950 сылтан Лабыктаҕа, Туора үрэххэ олорбут. Лабыктаҕа сүүрбэччэ сыл үлэлээбит, сайылыктара Туора Үрэх. Кинини кытта Готовцева Мария Александровна, Атласов Семен Никифорович, Петрова Мария Константиновна, Сидорова Марфа Павловна, Атласова Удара Федоровна буолан уһуннук бииргэ үлэлээбиттэр.

Ийэм элбэх наҕараадалардаах, грамоталардаах, махтал суруктардаах. Коммунистическай үлэ ударнига буолбутун туоһулуур киниискэлээх. Кэлин Герой Егоров аатынан сопхуоска үлэлии сылдьан ыалдьан уурайбыта.

Биир кыыстаах, түөрт сиэннээх, биэс хос сиэннээх, үс хос-хос сиэннээх.