Уус-Алдаҥҥа 2025 с

"Тыа хаһаайыстыбатын сыла" 

Бу олус наадалаах,нэһилиэнньэҕэ күүтүүлээх тэрилтэ...

Сахалар былыр-былыргыттан сүөһүнү- аһы, аһыыр астара буоларынан, кичэллээхтик доруобуйаларын харыстаан, сүөһүнү-аһы күүскэ хонтүруолга ылан иитэллэрин кырдьаҕастар көлүөнэттэн көлүөнэҕэ кэпсииллэр.

Тиит Арыыга сүөһүнү харыстаан,бүөбэйдээн иитии өбүгэ саҕаттан баар .

Тыа хаһаайыстыбатын сүрүн  хайысхата  буолан,  бу  сыллар  тухары  иитэр-көрөр ынах сүөһүбүт, сылгыбыт, атын  даҕаны  харамайбыт,  итилэртэн  оҥоһуллар  бородууксуйалар хаачыстыбалара  киhиэхэ  куттала  суох  буолууларын  хааччыйыыны  хонтуруола буолар.Сыстыганнаах,  киһиэхэ кутталлаах   ыарыылар  турбаттарын,  араас  дьааттартан сүһүрүү тахсыбатын  туһугар  араас өрүттээх үлэлэр ыытыллан ,  ыарыылары  тэниппэккэ кэмигэр саба тутарга элбэх үлэни ыытан  үгүс үтүөнү  оҥорбут - ветеринардар буолаллар . 

2 Байаҕантай нэһилиэгэр история кэпсииринэн 1966 сылтан ветеринария диэн сүөһү ,сылгы иитиигэр биир саамай наадалаах тэрилтэ  үлэлээн саҕалаабыта ,биһиги ахтан ааһыахтаахпыт үлэлээн ааспыт биир дойдулаахтарбытын Андросова Мария,Павлова Парасковья Петровна ,Саввина Акулина Ивановна  ,Аргунова Мария Семеновна  ,Аргунова Елизавета Ивановна ,Атласова  Екатерина Михайловна ,Монастырева Анна Петровна,Куприянова Марфа Николаевна ,Аргунова Клавдия Моисеевна ,Аргунов Александр Петрович ,Аргунов Алексей Николаевич курдук үтүө мааны санаалаах дьоннор Тиит-Арыы тыатын хаһаайыстыбата сайдарын туһугар кылааттарын укпуттара.

Онтон быйыл 2025 с  Уус Алдан улууһугар тыа хаһаайыстыбатын сылынан биллэриллибитинэн , араас өрүттээх үлэлэр ыытыллаллар ,ол курдук быйыл ветеринарнай пуун дьиэтигэр сэргэхситии үлэтэ ыытылынна.

Саха Сирин үрдүнэн 2000 сылларга «Үтүө Дьыала хамсааһынан» Саха Республикатын бастакы Президиэнэ  Михаил Ефимович Николаев  саҕалаабыт республика үрдүнэн улахан  үлэ саҕаламмыта . Тиит-Арыы  бөһүөлэгэ бу хамсааһыҥҥа үгүс өрүттээх үлэни  оччолорго Матрена Григорьевна Аргунова нэһилиэк баһылыгынан үлэлии олорон  ыыппыта.

 Тыа хаһаайыстыбатын  салаатыгар бэтэринээрдэр үлэлэригэр, эмтиир эмтэрэ сабыылаах сиргэ турарын туһугар ,ол эбэтэр  туһунан дьиэ баар буоларыгар улуустааҕы "Ветеринарнай управление" салайааччылара Артамонова Дария Дмитриевна , Васильева Ирина Ивановна былааннаахтык үлэлииргэ, нэһилиэктэри түмэн үлэни ыыппыттара .

Ветеринарнай врачтыын, оччолорго Аргунова Мария Семеновна бу үлэ наадалааҕын, эппиэтинэстээҕин өйдөөн, ылсан үлэлээбиппит. Герой -Егоров совхоз главнай ветеринарнай бырааһа Васильев Эдуард Петрович  ,Мария Семеновна  Смоленскайга  Ю.А.Гагарин аатынан зооветеринарнай техникуму 1976  сыллаахха бүтэрбит эдэркээн кыыһы Тиит-Арыыга бастаан зоотехнигынан , онтон ветеринарынан  анаабыттара.

Санитарынан Атласова Екатерина Михайловна 1974 сылтан Амматааҕы училищены бутэрэн , ветеринар  идэтин ылбыт үлэһит ананан, 40-тэн тахса сыл устата сүөһү -ас ,киһи доруобуйата  куттала суох буолуутугар үлэлээбиттэрэ.

Ветеринарнай пуун нэһилиэккэ, сонун сайдыыны сүөһү иититигэр кэскиллээҕи киллэрбиттэрэ. Олохтоохтору кытта ветеринардар  үлэлэрин сүбэлэһэн, үүт качествотыгар  бэрэбиэкэни  оҥорон, куоскалар ,ыттар пааспардааһын хонтурулуон күүһүрдүбүттэрэ. Сайдыы тутулугун осеменение курдук ынах сүөһү ,сылгы төрүөҕэ тупсарыгар  үөрэнэн, анал хостонон Аргунов Александр Петрович , Россия Геройа Михаил Николаевич Готовцевтан анал үөрэҕи ылан , практикатын баран,осеменатор үлэтигэр , бииргэ үлэлээннэр Дьокуускай куораттан анал  боруода сиэмэнэн  аҕаланнар , боруоданы тупсарыы үлэтин , сиэмэлээһини оҥорбуттара. Александр Петровичка күүс -көмө буолбута кэргэнэ идэтинэн ветеринар Клавдия Моисеевна Аргунова . 

 Тиит Арыы нэһилиэгин Бочуоттаах олохтоохторо Аргунова Мария Семеновна- «Саха Республикатын Тыатын хаһаайыстыбатын» туйгуна бэлиэнэн  , Атласова Екатерина Михайловна  «Ветеринария ветеран үлэһитэ» диэн бэлиэнэн  наҕараадаламмыттара.

2000 сыллаахха бу  ветеринардарга анаан оҥоһуллар дьиэбит «Таанньаран» диэн сиртэн көһөн кэлбит дьиэ этэ, ону туһаҕа таһааран сүбэлэһии  мунньах кэнниттэн ,салайааччы Мария Семеновна дьиэни ис-тас өттүн обшивканан бүрүйтэрэн , крышалаан, аанын түннүгүн, «бэйэтин оҥоһуутун былыргытыттан уларыппакка  хаалларыаҕын»- диэн сүбэнэн салайтаран сэргэхситиллибитэ.. Ититии киллэрэргэ   туһунан бэйэтигэр котельнайдаах буолан  ааннаммыта, түннүгэр араама туруоран таастаан  сэргэхситэн, өссө субботник  күүһүнэн кырааската сотуллубута. 

Бу үлэлэргэ тутуу маһын  булууга пилорамаҕа таһааттаран, ис-тас өттүн оҥорууга «Үтүө Дьыала хамсааһын» бэлиэ хаһаайына Тарабукин Егор Михайлович  бэйэтин тракторынан, пилораматынан Матвеев Николай Петровичтыын былааннаахтык үлэлэрин бүтэрэн, субуотунньуктар күүс-көмө буоланнар, «Тиит-Арыыга ветеринарнай пуун» суруга сааллыбыта .  

Күрүөтүн маһын барытын Аргунов Егор Яковлевич  салайааччылаах субуотунньуктар оҥорбуттара. Ветеринарнай пуун  Танда үрэххэ биир бастакынан үлэҕэ киирбитэ.

 Быйыл 2025 сылга бу ветеринарнай  пууну сэргэхситии үлэни улуустааҕы ветеринарнай управление начальнига Жирков С.С. сөптөөх дьаһалынан , 2 Байаҕантай нэһилиэгин олохтоохторо  эдэр специалистар ол курдук  ветеринарнай бырааһынан Матвеев Петр Петрович , санитарканан  кэргэнэ Матвеева Ванесса Ивановналыын бу дьиэни сэргэхситэн ,үлэлииргэ бэлэмнээн  элбэх үлэни ыыппыттара махталлаах суол.Ветеринар үлэтэ  элбэх буолар, сыстыганнаах ыарыылары утары быһыылар, хаан ылыыта ону барытын  былаан быһыытынан былааннанан  үлэлии олороллор.

Эдэр үлэһиттэр сүөһүнү,сылгыны  доруобай буолалларын туһугар  үгүс элбэх  тэрээһиннээх үлэни 2021 сылтан саҕалаан ыыталларын , идэлэрин баһылаан эрэллэрин, үлэлии -хамсыы сылдьалларыттан биһиги олохтоохтор олус диэн үөрэбит .Матвеевтар элбэх оҕолоох дьиэ-кэргэн мэлдьи нэһилиэк общественнай үлэлэригэр активнайдык кыттан , саха ыалын сиэринэн кэтэх хаһаайыстыба тэринэн ынах сүөһү ,сылгы иитэн үлэлии-хамсыы сылдьаллар.

2016 ,2019 сылларга 2 Байаҕантай нэһилиэгэр Петр Петрович" Тыа хаһаайыстыбатын бастыҥ үлэһитэ "аатын ылбыта ,   2024 сылга нэһилиэк дьаһалтатын аатыттан  «Бастын дьиэ-кэргэн »  анал аатын ылбыттара. 

Бу улахан  «Үтүө Дьыала хамсааһыҥҥа» ветеринарнай пуун  бүтэйин сөргүтэн, соҕотоҕун баҕанатын сиэрдийэтин бэлэмнээн үлэни ыытта -Тарабукин Будимир Юрьевич.

Будимир Юрьевич  уһанарын сөбүлүүр ,ханна да буоллар күрүөтүн -хаһаатын көннөрө ,оҥоро сылдьарынан  биллэр, үлэни түргэник-тарҕаннык оҥорор. Нэһилиэгэр  биир бастыҥ  тыа хаһаайыстыбатыгар ынах сүөһүнү,сылгыны иитэр, ийэтэ Тамара Егоровна оҕолорун саха ыалын сиэринэн  тыа сирин үлэтигэр сыһыаран ,бэйэлэрэ кэтэх хаһаайыстыбаланан, сайдарын туһугар улахан хотон  туттан ынах сүөһү, сылгы ,кус,хаас, сибиинньэ  иитэн элбэх оҕолоох дьиэ-кэргэн буоларын быһыытынан, улахан уолунаан Будимир Юрьевичтыын үлэлии-хамсыы сылдьаллар . 

Куруутун нэһилиэк үлэтигэр болҕомтолорун ууран үлэлииллэр. Тарабукиттар дьиэ-кэргэн айылҕаны кытта алтыһалларын ,оттуулларын -мастыылларын  олус сөбүлүүллэр.

 Онон  биһиги 2 Байаҕантай нэһилиэгин  эдэр ыччаттара  Матвеевтар дьиэ кэргэттэрэ бу олус наадалаах,нэһилиэнньэҕэ күүтүүлээх тэрилтэҕэ ,   өбүгэбит үгэһинэн ынах сүөһүнү ,сылгыны иитэн ,тыа хаһаайыстыбатын үлэтин өрө тутан ,  доруобай аһы аһаан, сайдыы тутулун тутуһарбыт туһугар,үлэлээн ааспыт Ытык аҕа көлүөнэлэриттэн сүбэ-ама ылан   үлэлии -хамсыы сылдьалларыттан олус үөрэбит уонна көлүөнэ  солбуйсуута диэн үрдүктүк ааттыыбыт!

 Бу маннык төрөөбүт дойдуларын таптыыр ,ытыктыыр эдэр ыччат баарын тухары ,тыа сирэ  сайдыа диэн санаа үөскүүр...