Уруйдуубут-айхаллыыбыт уоттаах сэрии буойунун!
2 Байаҕантай нэһилиэгэр Улуу Кыайыы 80 сылынан Аҕа дойду көмүскэлигэр, Улуу Кыайыыны уһансыбыт буойуттары умнубаппыт, тэрээһиннэр ыытылла тураллар.
Эт хааннарынан өстөөх уордаһыннаах саба түһүүтүн билбит буойуттар.
Тиит-Арыы бөһүөлэгэр биһиги ийэлэрбит, аҕаларбыт уонна сэрииттэн тыыннаах эргиллэн кэлбит буойуттар ,Улуу Кыайыы 30 сылын көрсө өйдөбүнньүк пааматынньыгы оҥорон буойуттар ааттарын көмүс буукубанан суруйбуттара .
Кыайыы 80 сылын көрсө , « Алгыс» кырдьаҕастара нэһилиэк дьаһалтатыгар этии киллэрэн, паарканы сэргэхситэн субуотунньук оҥорбуттара.
«Кыайыы 30 сылыгар» , «Кыайыы 50 сыл» , «Албан Аат кыайбыттарга» сквергэ быйылгы Кыайыы 80 сылыгар үрдүк тэрэһиннээхтик оҕо-аймах кырдьаҕастар парадтаан, истиҥник ахтан, хоһоон ааҕан, ырыа ыллаан, үҥкүүлээн, хамсанан бэлиэтээбиппит.
Аргунов Петр Иванович
Төрөөбүт сирэ Баттах. Сэриигэ 1941 сыллаахха ыҥырыллыбыт. 598-с байыаннай чааска, I линейнай ротаҕа сулууспалаабыт. ССКП чилиэнэ. 1942 сыллаахха Воронеж куорат таһыгар сэриилэһэ сылдьан бааһыран эргиллибитэ. Сэрииттэн эргиллэн кэлээт үп агенынан, онтон сэбиэскэй-партийнай үлэҕэ, сэбиэт, холкуос бэрэссэдээтэлинэн, биригэдьииринэн, почтальонунан олоҕун тиһэх күнүгэр диэри үлэлээбитэ. Кэргэнэ Ховрова Елена Романовна. Биэс оҕолоох, элбэх сиэннэрдээх, хос сиэннэрдээх.
Албан аат III истиэпэннээх, Аҕа дойду сэриитин II истиэпэннээх, «Бочуот знага» уордьаннарынан, «Германияны Кыайыы иһин», «1941-1945 сс. Аҕа дойду сэриитин кэмигэр килбиэннээх үлэтин иһин» мэтээллэринэн наҕараадаламмыта.
Саха АССР норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ.
«Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылааҕа советскай партийнай үлэһит, Үлэ ветерана, Үс уордьан кавалера, Тыа хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, аҕабыт, эһээбит, хос-хос эһээбит
Аргунов Петр Иванович сырдык аатыгар сүгүрүйэбит»
диэн төрөөбүт дойдутугар 2 Байаҕантайга оҕолоро, сиэннэрэ дириҥ ис-хоһоонноох тэрээһин оҥордулар. Бу үтүө мааны көрсүһүүнү иилээн -саҕалаан тэрийдилэр Эдьигээн улууһугар олорор Бурцевтар Розалия Петровна ,Егор Яковлевич дьиэ-кэргэттэрэ, бииргэ төрөөбүттэринээн ,оҕолорунаан ,сиэннэринээн былааннаахтык , үрдүк таһымнаахтык тэрийэн ыыттылар.
Биһиги Тиит -Арыыбытыгар 1972 сыллаахха оҥоһуллубут,норуот тылынан эттэххэ «Эргэ паарка» күөх от үүнэн, сүөһү тохтуур ,мэччийэр боҕуруоскай отунан көбүөр курдук тэлгэнэн , кэлбит ыалдьыттары сытынан дьону ыҥыра-угуйа турар.
Урут бу паарка оччотооҕу советскай былаас саҕанааҕы бириэмэҕэ эргитэн , өрөгөйдөөн турбут бириэмэтин курдук ,сахалыы таҥастаах дьонунан , саламанан, кыһыл былаахтар үөрбүт-көппүт курдук , күммүт чаҕылыччы тыган, сөрүүкэтэр кыра тыаллаах эрээри тэрээһини ыытын диэбиттии , салгын сайа охсон , болдьоммут бириэмэҕэ барыта саҕаланна.
Саха киһитин сиэринэн бастаан тэрээһин ыытарга кэлбит ыалдьыттары алгыс тылы этэн, арчылааһын ыыттылар.
Бүгүҥҥү маанылаах күҥҥэ,Улуу Кыайыы ыһыаҕын арчылаабыт биир дойдулаахпыт ,Суотту нэһилиэгэр олорор Егорова Феврония Егоровна алгыс тылынан, бу үөрүүлээх түгэҥҥэ мустубут дьоннорун үөрэ-көтө арчылаан ,сирин-дойдутун аһатан,алгыс ыытар хомуттанын оттуллубут уота үөрэ-көтө умайан, алаадьынан , быыппаҕынан, сири-дойдуну аһатан, сахалыы тойугунан бу бырааһынньыгы тэрийэ ыраахтан -чугастан кэлбит аймахтарга Бурцевтарга ,Аргуновтарга уонна бу үөрүүлээх көрсүһүүгэ бары мустубут ыалдьыттарга , этэҥҥэ ыыталларын туһугар бэйэтин алгыһынан түмүктээтэ.
Алгыһы ылынан Улуу Кыайыы 30 сылыгар анаммыт өйдөбүнньүк пааматынньыгар кэлэн ытыктыыр ,убаастыыр Аҕа дойду Улуу сэриитин ветераныгар Аргунов Петр Ивановичка анаммыт тэрээһинин сиэн оҕолоро саҕалаатылар.
Ылбаҕай тылларынан Анна Домотова ,Нарыйа Аргунова эьэлэрин сэрии ветерана Петр Иванович ,кэргэнинээн Елена Романовналыын сырдык ыраас ,чаҕылхай саха ыалын сиэринэн олорбут олохторун ,иитэн-үөрэтэн такайан улаатыннарбыт оҕолорун, сиэннэрин, хос сиэннэрин тустарынан биир дойдулаахтарыгар билиһиннэрэн кэпсээтилэр.
Пааматынньыкка 5 сиэн уолаттар:кыыһа Розалия Петровна сиэнэ Дьулус Домотов , Петр Петрович сиэннэрэ Рома Васильев ,Афоня Бережнев , Иван Петрович сиэнэ Гоша Аргунов , Николай Петрович сиэнэ Сандал Протопопов бары тахсаннар , Эһээлэрин Петр Иванович сырдык мэтириэтин үрдүктүк тутан туран Кыайыы сулуьун ортотугар ,Кыьыл сулус биэс салаатын курдук , Эьээлэрин олоҕун ,бойобуой суолларын кэпсээбиттэрэ истэргэ олус долгутуулаах ,истин барыбытыгар умнуллубат тугэн буолла. Эдьигээнтэн сылдьар Дьулус Домотов алта саастаах уол чаҕылхай куолаһынан, эрчимнээхтик, чуордук саҕалаан, хос эһэтин туһунан дакылааты тохтообокко биир тыынынан ,өрө көтөҕүллэн ааҕан салгыы тылы убайдарыгар биэрдэ.
Кыайыыны, уһансан, адьырҕа өстөөхтөрү кыайан, хотон тыыннаах эргиллэн кэлбит Петр Иванович Кыайыы былааҕын өрө тутан ,түөһүгэр анньыммыт орденнар, мэтээллэр түөһүн киэргэтэллэр , кини хорсун быһыытын кэпсииллэр.Манна мустубут дьон,оҕолор урут манна ,бу миэстэҕэ Петр Иванович элбэхтик тыл эппит миэстэтигэр,онтон билигин кини сиэннэрэ тахсаннар , Эһээлэригэр анаммыт дакылааттарын , олорбут олоҕун чаҕылхайдык уу-сахалыы ыраастык тохтообокко кэпсээбиттэриттэн бары үөрэ иһиттилэр , ытыс тыаһынан махтаннылар.
2 Байаҕантай нэһилиэгин дьаһалтата ,баһылык Егоров Андрей Васильевич бу үбүлүөйдээх Улуу Кыайыы 80 сылыгар ананан ыытыллыбыт үлэлэри, 2 Байаҕантайтан Аҕа дойду сэриитигэр Кыайыыны уһансыбыт буойуттарга аналлаах тэрээһиннэри, аймахтара, биир дойдулаахтара сомоҕолоһон ыыппыттарын иһитиннэрдэ.
Аҕа дойду Улуу сэриитин ветерана Аргунов Петр Иванович 100 сааһыгар аналлаах ыһыах ыытыллыбыта ол кэнниттэн кыыһа Эдьигээнтэн Розалия Петровна сибээһин быспакка, сүбэ-ама биэрэн, Герой -Егоров совхоз 50 сылыгар анаан «Эдэр саас ахтылҕана» диэн кинигэни таһаартаран , нэһилиэк оччотооҕу совхозка үлэлээн ааспыт дьоммут-сэргэбит ааттарын ,нэһилиэк историятын үйэтитиигэ улахан көмөнү оҥорбутун бэлиэтээтэ.
Өрүү нэһилиэгин туһугар ыалдьар ,ыраах да олордор куруутун күүс-көмө,сүбэ-ама буолар киһибитигэр махтанан туран «2 Байаҕантай нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕун» аатын иҥэриллибитин туһунан докумуону туттарда.
Петр Иванович Тиит-Арыыга Сэбиэт председателинэн үлэлиир бириэмэтигэр , нэһилиэк сайдыытыгар үтүмэн улахан кылаатын укпут биир дойдулаахпыт буолар .
Быйыл Розалия Петровна аҕатыгар анаан таһаартарбыт кинигэтигэр, бастакы хомуурга барбыт буойуттарын аҕата ахтан-санаан сурукка түһэрэн хаалларбыт ахтыытыгар, буойуттар аймахтара кимнээҕэ , төрөөбүт сирдэрин чуолкайдааһыҥҥа , ырытан суруйбута,нэһилиэк историятыгар ,фронтовиктары «Өлбөт үйэлээх полкаҕа»киллэриигэ ,көрдүүр үлэлэргэ улахан көмө буолбутун нэһилиэк баһылыга Андрей Васильевич бэлиэтээтэ.
Бурцевтар дьиэ кэргэн аҕалаатар аҕалара Егор Яковлевич күтүөт быьыытынан Петр Ивановичтыын алтыспыт кэмин кэпсээн ,араас бириэмэлэри ,айаннары ахтан санаан ылла.
Киэн туттан ааттыыр Петр Ивановичпыт Тиит-Арыы бөһүөлэгэр бастаан сэрииттэн кэлэн баран холкуос,сопхуос үлэтигэр эдэр кадрдары кытта хаһаайыстыбаннай үлэлэргэ үлэлээбитин туһунан Матрена Григорьевна Аргунова :
«Петр Иванович Герой-Егоров совхозка,Тиит-Арыыга партийнай тэрилтэ сэкиритээринэн үлэлээбитэ. Ирдэбиллээх салайааччы ,эппиэтинэстээх үлэһит буолан, биһигиттэн бэрээдэги ,политүөрэхтээһини күүскэ ирдиирэ, табаарыстыы сууту ,народнай хонтуруолу ирдэбиллээхтик күүскэ үлэлэтэрэ.Кини эдэр специалистарга улахан болҕомтону уурара,партийнай тэрилтэ уурбут уураахтарын туолуутун күүскэ хонтуруолга тутан ирдиирэ. Биһиги салайааччы быһыытынан киниттэн элбэххэ үөрэнэн иитиллэн тахсыбыппыгар улахан махталлаахпыт. Бу Кыайыы 30 сылыгар турбут памятнигар , сэрииттэн эргиллибэтэх,сырдык тыыннарын толук уурбут биир дойдулаахтарын ,доҕотторун ааттарын үйэтитэн , үйэлэргэ умнуллубатын диэн суруйтарбыта. Тыыннаах кэлбит буойуттар, онон бу памятник историятыгар үс ини -биилэр, сэрии ветераннара Аргунов Иннокентий Иванович ,Аргунов Петр Иванович ,Макеев Николай Власьевич тыллара-өстөрө тиийэн, улахан көмө-тирэх буолан оҥотторбуттара»диэн ахтан-санаан тыл эттэ.
Кэлбит ыалдьыттары саламанан киэргэммит ,бухарааскай от сытынан дыргыйан турар күп-күөх хонууга өбүгэлэрбит элбэхтик түһүлгэлээн олорон мустубут ,аһаабыт хонууларыгар сандалы остуолу тардыллан, саламаат буһарыллан, собо балыктаах, быыппахтаах алаадьынан күндүлээн, остуолга бары күө-дьаа үөрэ-көтө аһаатыбыт.
Саха киһитэ былыр-былыргыттан булчутунан биллэр,ох саанан дьарыктаммыттарын билэбит. Билигин биһиэхэ эмиэ төрүт үгэспит төннөн , ох саанан ытыыны сайыннарыыга маастар-кылааһы Аргунов Баир Васильевич ыытан, хаһан да ыппатах, тутан көрбөтөх дьоннор ытарга үөрэннилэр, умнуллубат түгэни оҥорторон Баирга улахан махтал тылларын эттилэр.
Баир Аргунов -Мэҥэ-Хаҥаласка ыытыллыбыт саха төрүт оҕунан ытыыга аһаҕас турнирын кыайыылааҕа,2024 сыл абсолютнай кыайыылааҕа,Саха Республикатыгар дронунан күрэххэ -3 миэстэ ,Илин эҥэр улуустар күрэхтэригэр -3 миэстэ,куобахха -1 миэстэ уонна быйыл буолбут 22 Манчаары оонньуутун күрэҕэр Нам улууһун хамаандатын чиэһин көмүскээн кыттыбыта,Саха Республикатын төрүт ох саанан ытыыга Чымнаайыга ыытыллыбыт күрэххэ -3 миэстэни ылбыт спортсмен буолар .
Күрэхтэһиини анал дьүүллүүр сүбэ иилээн-саҕалаан ыыттылар; Черкашин В ,спортинструктор Матвеев Э.,бэрт сэргэх ,интириэһинэй күрэх буолан дьон сэҥээриитин ылыан ылла. Инники былааҥҥа ох саанан ытыыга интэриэһи үрдэтэн, элбэх дьарык, ытыы быраабылатын техникатын үөрэтэн,эти-хааны сайыннарар спорт көрүҥнэриттэн биирдэстэринэн буолуоҕа диэн эрэллээхпит.
Петр Иванович сытыы-хотуу,дьарык курдук хаамарын олус сөбүлүүрэ, өссө сэриигэ барыан иннинэ оччотооҕу оҕолор ,ыччаттар элбэхтик анаан -минээн сүүрэннэр күрэхтэспиттэрин туһунан ахтыытыгар суруйбута. Онон оҕолоро күрэхтэһии саамай дьон сэҥээриитин ылар сахаларга сүүрүү буоларынан кэрэ аҥаардар ,күүстээх араҥалар , оҕолор тахсаннар хамаандаҕа эйэ-дэмнээхтик арахсаннар бэлиэтэммит кыһыл былаахтарынан, сүүрэн күрэхтэстилэр .
Сүүрүү 6-8 саастаахтарга -40м 1 миэстэ Максим Матвеев ,2 миэстэ Мичийэ Егорова ,3 миэстэ Сандар Аргунов ,6-8 саастаахтарга -40 м 1 миэстэ Лилиана Новогодина ,2 миэстэ Дамир Танасов ,3 миэстэ Дьулус Домотов ,4 миэстэ Антон Аргунов ,9-13 саастаахтарга -50 м 1 миэстэ Саян Охлопков ,2 миэстэ Айдын Танасов ,3 миэстэ Арианна Домотова ,14-17 саастаахтарга -80 м 1 миэстэ Эрчим Турантаев ,2 миэстэ Эдик Матвеев ,3 миэстэ Игнат Протопопов , Кэрэ Аҥардарга 18-35 саастаахтарга -100 м1 миэстэ Фрося Черкашина ,2 миэстэ Надежда Егорова ,35-49 саастаахтарга -50 м 1 миэстэ Анна Домотова ,2 миэстэ Лена Протопопова ,50-тэн үөһээ саастаахтарга 1 миэстэ Клавдия Аргунова ,2 миэстэ Феврония Жиркова,3 миэстэ Любовь Егорова ,Эр дьоҥҥо 18-35 - 100м 1 миэстэ Андрей Охлопков ,2 миэстэ Айсен Дмитриев ,3 миэстэ Баир Аргунов ,35-49 саастаахтарга -50 м 1 миэстэ Валерий Аргунов ,2 миэстэ Эдуард Матвеев ,3 миэстэ Николай Аргунов ,50-тэн үөһээ саастаахтарга -50м 1 миэстэ Софрон Охлопков ,2 миэстэ Александр Митрофанов ,3 миэстэ Роман Танасов .
Розалия Петровна ис сүрэҕиттэн махтанан туран, аҕата Петр Иванович мөссүөннээх,оҥотторбут мэтээллэрин миэстэлэспит сүүрүктэргэ туттартаата.Көрдөөх эстафетаҕа оҕолоро этаптарынан бэртээхэй бэһиэлэй оонньууну бэлэмнээн кэлбиттэр,ол курдук рогатканан сыал ытыы, дарс быраҕыыта-50 очкону ылыар диэри ,воздушканан икки шаары ытыы, маска тоһоҕо саайан киллэрии ,бу маннык бэрт сүүрүүлээх -көтүүлээх оонньууга командаҕа икки кыыс, икки уол маннык этааптары толороннор, ким түргэнник бүппүт,кыайыылаах аатын ,кыайбыт хамаанда сэмэй бэлэхтэри ыланнар үөрүү -көтүү аргыстаннылар. Ыалдьаачылар хаһыыларыттан Тиит-Арыы бөһүөлэгэ ,былыргытын санатан « кытаат» , «ураа» хаһыынан туолан дьиэрэйэн, дуораана ыраахха диэри иьилиннэ.Ити курдук «Эргэ Паарканы» Кыайыы 80 сылынан Петр Ивановичка аналлаах өрө көтөҕөллүүлээх үөрүүлээх тэрээһинэ арылынна.
Дуоһуйа « Эргэ пааркаҕа» сылдьан , Аҕа дойду Улуу сэриитин ветераныгар Петр Иванович Аргуновка анаммыт тэрээһин бастакы түһүмэҕэ түмүктэнэн ,дьон-сэргэ сынньалаҥҥа аһаан баран ,былаан быһыытынан ыытыллар иккис түһүмэххэ бардылар.
2 Байаҕантайдар былыр -былыргыттан үһүйээҥҥэ сурулларынан ,номоххо киирбитинэн «Баттах» аттынан ,Суотту үрэҕэр оҕунан ытыалаабыттарын туһунан кинигэҕэ суруйбуттара,онон Тиит-Арыы дьоно сэргэтэ сүбэлэһэн баран ,ох-саанан ытыыга Баир Аргунов маастар -кылааһын кэнниттэн И.С.Колодезников аатынан оскуола площадкатыгар оҕунан ытыы күрэҕин тэрийдилэр ,олохтоохтор мунньустан ,3-түү киһи тэҥинэн фигуралары куобах ,тииҥ ,кус туруортаан ,күрэхтэстилэр.Суруттарыыга күүстээх аҥардарга 20-тэн тахса киһи ,онтон кэрэ аҥардарга 6 кыыс кыттыыны ыллылар ,көрөөччү ,ыалдьааччы да элбэх ,бэрт ыһыылаах-хаһыылаах күрэх буолла.
Күүстээх аҥардарга Андрей Васильевич бастакы миэстэ ,иккис -үһүс миэстэлэри Черкашин Василий Петрович, Дмитриев Айсен Иннокентьевич ыллылар ,онтон кэрэ аҥардарга бастакы миэстэ Домотова А,иккис миэстэ Ощепкова С,үһүс миэстэ Никанорова Ю ыланнар кыайыылааҕынан таҕыстылар, сертификаттарынан ,анал бириистэринэн наҕараадаланнылар.
Аҕа дойду Улуу сэриитин ветеранын Аргунов Петр Иванович дьиэ-кэргэнини, олоҕун, үлэтин, уоттаах сэриигэ сылдьыбыт ,бойобуой сырыыларын кэпсиир оҕолоро, сиэннэрэ биир дойдулаахтара туруорбут дириҥ ис хоһоонноох быыстапката, «Д.Д.Бысыин аатынан Айылгы сынньалаҥ киинин» фойетыгар толору турда,кыыһа Розалия Петровна ийэлэрин Елена Романовна, аҕатын Петр Иванович ыал буолан олорбут кэрэ ,сэмэй олохторун кэпсиир кинигэтин таһаарбытын туһунан ,биир дойдулаахтарыгар кинигэ ис хоһоонун ис сүрэҕиттэн кэпсээтэ.
Быыстапкатыгар араас элбэх кинигэлэргэ ахтыы биэрэн, бэйэтэ бэлэмнээн хомуйан таһаарбыт кинигэлэрин туруорда.
Бочуоттаах миэстэни Петр Иванович наҕараадалара эдэр ыччаттарга, биир дойдулаахтарыгар элбэҕи кэпсиир, бэйэтин буочарынан суруйбут, бастакы хомуурга барбыт биир дойдулаахтарын бэлиэтээбит тэтэрээтэ улахан сэҥээриини ылла.
Оҕолоро, сиэннэрэ, эһэлэрэ, хос эһэлэрин күндүтүк санааннар, бэйэлэрин талааннарын, иистэнэллэрин, кыһанан, оҕолуу кистээн муспут хаартыскаларын Тиит-Арыы олохтоохторугар көрдөрдүлэр.
Бииргэ үлэлээбит үөлээннээҕэ өр сылларга Тиит-Арыы отделениятыгар биригэдьииринэн үлэлээбит Егоров Егор Егорович оҕолоро туруорбут ,төрөппүттэрин тустарынан кэпсиир быыстапката турда.
Ыкса ыаллаһан олорбут Сунтаартан кийиит Тарабукина Тамара Егоровна оҕолоругар , дьиэ кэргэнин хаартыскаҕа түһэрэн,төрөөбүттэриттэн саҕалаан оскуолаҕа бастаан барыыларыгар тиийэ , биирдии оҕоҕо анаан барыларыгар альбом оҥорбута биһирэбили ылла . Билигин ыччаттарга ,эдэр ыалларга үтүө холобур буолар диэн биһирэннэ.
Аргунова Мария Семеновна партия кэккэтигэр бииргэ сылдьыбыта ,ветеринарнай бырааһынан , Петр Ивановичтыын элбэхтик алтыһан үлэлээбитэ.Петр Ивановиһы ытыктаан, Байаҕантай нэһилиэгин фото-альбомун бэйэтин оҥоһуктарын, балык тириититтэн, уҥуоҕуттан, кус төбөтүн, баттаҕыттан, оҕуруонан тимэҕинэн оҥорбуттарын паннолара , онтон да атын үлэлэрин туруоран , олох хаамыытынан сайдыы барарын көрдөрдө.
Александра Черкашина - Суптуук сиэнэ «Алгыс от.От мас эйгэтигэр киирии» диэн кинигэтин,эмтээх үүнээйилэр тустарынан уонна айылҕа дьиктитин сөбүлээн хаартыскаҕа түһэрэн дьикти дьарыктааҕын кэпсиир быыстапкаларын туруорбутун бары сэргии ,сөҕө көрдүбүт.
Аргунова Клавдия Моисеевна быыстапкаҕа Саха Республикатын эмблематын сылгы сиэлинэн ,Уус-Алдан улууһун эмблемэтин оҕуруонун оҥорбутун туруорда.
А.И.Турантаев аатынан олохтоох библиотека Петр Иванович Аргунову ,үс ини-бии Иннокентий Иванович ,Петр Иванович ,Николай Власьевич ийэлэрэ Марфа Васильевнаны кытта сырдык мөссүөннэрэ уонна 2 Байаҕантайтан сэриигэ барбыт буойуттар Ийэлэрин сырдык мөссүөннэрин кытта бары бииргэ бу баардыы хаартыскалара турда.Ол уоттаах сэриини санатар үс муннук «Буорах сыттаах суруктар» выстапкаҕа турдулар
Бу маннык, буорах сыттаах суруктары аахпыт ,истибит киһи, Улуу сэриигэ биһиги норуоппут хайдах сэриилэһэн эрэ буолбатах, кылаабынайа — тоҕо биһиги кыайбыппытын өссө дьэҥкэтик өйдүүр..
2 Байаҕантай Сэрии оҕото Екатерина Семеновна Аргунова ,Үлэ ветерана сэрии толоонугар сырдык тыынын толук уурбут, убайын Аргунов Иннокентий Васильевич суруктарын ааҕаннар ,дьон-сэргэ долгуйан ,уйадыйа олорон иһиттилэр
Аймахтара ,биир дойдулаахпыт 80 саастаах Ытык кырдьаҕас -Аргунов Василий Васильевич , 2 Байаҕантайтан Улуу кыайыыны уьансыбыт буойуттар олорон ааспыт сирдэрин,олохторун ырытан , выставкаҕа турбут нэһилиэк историятын ырытар араас кинигэлэри сэҥээрэн көрөн ,дириҥ ис хоһоонноохторун бэлиэтии көрдө.
«Ахтан санаан ааһыаҕыҥ ,сүрэхпитигэр сөҥүөрэ сылдьар дьоммутун» диэн Петр Иванович уонна Елена Романовна сырдык ааттарын үйэтиитигэ аналлаах тэрээһин Дмитрий Дмитриевич Бысыин аатынан «Айылгы» культура дьиэтин сценатыгар ийэлээх аҕаларын мэтириэттэрин бааннарга оҥорон , оҕолоро сиэннэрэ хос сиэннэрэ аймахтара барыта 5 оҕоттон төрөөбүт 110 өбүгэни ситимниир халыҥ аймах буолбуттарын иһитиннэрэн туран кыыһа Розалия Петровна бииргэ төрөөбүттэрин оҕолорун ,сиэннэрин сценаҕа ытыс тыаһынан ыҥыран, бары Улуу Кыайыыны аҕалбыт ини- бии Аргуновтарга анаан «День победы» диэн ырыаны ыллаан ,бары биир сомоҕонон ыллаан дьиэрэттибит.
Советскай партийнай үлэһит Саха АССР тыатын хаһаайыстыбатын үлэһитэ 3 улахан орден кавалера- Петр Иванович тус олоҕун кэпсиир презентациятын Розалия Петровна залга көрдөрөн , презентация саһарбыт хаартыскаларынан таҥыллан оҥоһуллубут аҕатын Бүөтүр Уйбаанабыһы көрөөччүлэргэ доргуччу ис сүрэҕиттэн истиҥник кэпсээтэ ,аҕатын аатын үйэтитэргэ үлэлэрин ыыпытын ааттаталаата.
Библиотекаҕа оччотооҕу «Ааҕар балаҕанна» Петр Иванович үлэлээбит кэмнэрин ахтан, аҕатын 90 сыллаах юбилейын 2008 сыллаахха Уус Алданна тэрээһини 2 Байаҕантай нэһилиэгин баһылыга Алексей Дмитриевич Бысыин , оскуола директора Местников Алексей Васильевич, библиотекарь Аргунова М.Г былааннаахтык үлэлээн үрдүк таһымҥа ыытыллыбытын бэлиэтээтэ.
Аргунов Петр Иванович аатын үйэтитиигэ 2 Байаҕантай олохтоохторо Тиит-Арыы бөһүөлэгин дьоно -сэргэтэ тэрилтэлэрэ, эмиэ кэккэ улэлэри ыыппыттара ол курдук « Смотр песни и строя» олунньу ыйга оскуола оҕолоругар «Байаҕантай саарыннара» научнай- практическай конференция , «Зарница» баыаннай патриотическай оонньуу, «Мэхээлэчээн булчут» күрэҕэ ыам ыйыгар,Улуу Кыайыыга анаммыт нэһилиэк ыһыаҕа , сылы быһа элбэх тэрээһинни ыытан ,Петр Иванович аатын ааттаппыттара, онтон 100 саастаах юбилейыгар нэһилиэк баһылыга Андрей Васильевич сылы быһа былааннах үлэни ыытан, кинигэни бэлэмнээһиҥҥэ көмөлөһөн кинигэ тахсыытыгар Розалия Петровна сүдү кылааты киллэрбитэ -диэн бэлиэтээтэ.
Элбэх материал хомуллан Улуу Кыайыыга анаммыт ,саллааттар ийэлэрин сырдатыыга «Ийэ өлбөт үйэлээх хорсун быһыыта», кыайыыны уһансыбыт буойуттар «Өлбөт үйэлээх полкалара» электроннай бүтүн Россиятааҕы , НВК «Люди Победы» хамсааһыҥҥа үтүмэн үлэлэр бара туралларынан ,нэһилиэк олохтоохторугар умнуллубат түгэн ,кыайыыны уһансыбыт буойуттарбыт ааттара история биир улахан үйэлэргэ сүппэт түгэнэ буоларын инникитин даҕаны үлэлэр бара туруохтара диэн бигэ эрэллээхпит.
Бу үһүс тэрээһиммитин Улуу Кыайыы 80 сылыгар анаан «Ким да умнуллубат, туох да умнуллубат» , «Кинилэр куруук биһиги сүрэхпитигэр» диэн аҕабыт эһээбит хос эһээбит төрөөбүт үөскээбит дойдутугар тапталлаах Тиит Арытыгар дьиэтигэр хоно сытан ыраах хоту Эдьигээн Орто Халыматтан,Амматтан, Намтан,Дьокуускай куораттан, Бороҕонтон,Мындаабаттан, Уһун Күөлтэн, Бээрийэттэн хомуллан кэлэн Өлөөнөлөх Бүөтүр ааттарын үйэтитэн, кинилэр сырдык ааттарыгар сүгүрүйэн бу үтүө мааны күнүгэр бааннар оҥорон, олорбут дьиэлэригэр ыйаатылар. Бары кыттыбыт аймахтарга махтанан саҥа тахсыбыт ахтыы фото-альбому «Кинилэр биһиги сүрэхпитигэр» диэн альбому бииргэ төрөөбүттэригэр Розалия Петровна бэлэх уунна.
Биир дойдулаахпыт Данил Николаевич Макеев «Мүнүүтэ» диэн кэпсээнигэр олоҕуран , Любовь Николаевна Саввина «Олох салҕанар» ахтыытыгар , үс ини-бии Аргуновтары кэпсиир айымньытыгар олоҕуран уруһуй күрэҕэр, икки оҕо уруһуйа дьиҥ-чахчы буолбут түгэннэри олус дириҥник көрдөрөннөр Домотова Арыйаана -Эдьигээн ахсыс кылааһын үөрэнээччитэ, Домотова Элина -Эдьигээн төрдүс кылааһын үөрэнээччитэ,бу оҕолорго анал бириис аймахтар ааттарыттан туттардылар.
Олохтоох библиотекаҕа «Кинилэри куруук биһиги сүрэхпитигэр»диэн ахтыы фото- альбому оҕолор уруһуйдарын эһээбит, хос эһээбит Петр Иванович Аргунов Эдьигээн детсад иитиллээччитэ -Дьулус Домотов алта саастааҕар «Орончикан» детсаадка аахпыт дакылаатын ,ийэтинээн Анна Домотовалыын конференция кыттыбыт дакылаатын ,бүгүҥҥү Аҕа дойду улуу сэриитин ветераныгар ,тапталлаах аҕаларыгар ,ытыктабыллаах эһэлэригэр ,хос эһэлэригэр Петр Иванович Аргуновка сүгүрүйэн ,махталларын биллэрэн ,төрөппүттэрин сырдык ааттарыгар анаммыт , хомуллубут матырыйааллары Бүөтүрдэр оҕолорун ааттарыттан Розалия Петровна ис -сүрэҕиттэн 2 Байаҕантай олохтоохторугар бэлэх уунна .
Бу үтүө түгэни ,истиҥ көрсүһүүнү бэлэхтээбит Тиит-Арыы олохтоохторо киэн туттан ааттыыр Бүөтүр Уйбаанабыспыт оҕолоругар ,сиэннэригэр ,чугас аймахтарыгар махтал тылларын эттибит ,бу умнуллубат көрсүһүүнү үйэтитэн уопсай хаартыскаҕа түһүүнэн ,ытыс тыаһынан түмүктээтибит.
Хорсун буойун-Петр Иванович Аргунов , этэҥҥэ тыыннаах эргиллэн кэлэн, эйэлээх олоҕу тутуспут саха ньургун уола, Кыайыы өрөгөйдөөх күнүн уһансан, бэйэни харыстаммат ыарахан үлэни толорон, тыыннаах хаалыы уһулуччулаах холобурун көрдөрбүт ытык киһибит,кини оҥорбут хорсун быһыылара кэлэр көлүөнэҕэ сырдык өйдөбүл буолан үйэ – саас тухары киэн туттуунан күндүтүк ааттаныахтара», — диэн ыллыктаах санаабытын этэбит...
Бу маннык Улуу Кыайыыны уһансыбыт буойуттарбытыгар аналлаах араас тэрээһиннэр ыытылла туруохтара диэн бигэ эрэллээхпит ,кинилэр сырдык ааттара куруутун чаҕылыйан сырдыы ,көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн ааттара үйэтийэ туруо..
